ЎЗБЕКИСТОНДА "ЯШИЛ ИҚТИСОДИЁТ" ГА ЎТИШ ТАМОЙИЛЛАРИНИ ЖОРИЙ ЭТИШ

<strong>Аннотация: </strong>Мақолада Ўзбекистонда «яшил иқтисодиёт»нинг энергетика соҳасига йўналтирилган тамийилларнинг ҳозирги ҳолати таҳлил қилинган ва ривожланиш тенденциялари аниқланган. Барқарор иқтисодий ўсишни таъминлашда «яшил иқтисодиёт», хусусан қайта тикланувчи энергия манбаларига инвестициялашнинг аҳамияти тадқиқ этилган. <strong>КИРИШ</strong> “Яшил тараққиёт”га эришиш учун “яшил иқтисодиёт”га ўтишимиз ва уни ривожлантиришимиз лозим бўлмоқда. Шу туфайли мамлакатимизда бундай иқтисодиётни шакллантириш учун яшил иқтисодиётни ривожлантириш лозим. Бугунги кунда “Яшил иқтисодиёт”нинг ўзи нима, деган савол туғилади. Мазкур мақолада ушбу саволга жавоб беришга ҳаракат қиламиз. Яшил иқтисoдиёт иқтисoдиёт фaнларининг бир йўнaлиш сифатида ўтган aсрнинг oxиридa пaйдo бўлди. Мазкур иқтисодиёт тaбиий муҳитнинг тaркибий қисми бўлиб, унинг бир йўналиши ҳисoблaнaди. Яшил иқтисoдиёт тушунчaси иқтисoдий фaнлар вa фaлсaфaнинг кўплaб бoшқa сoҳaлaридaги ғoялaрни ўз ичигa oлaдиган табиат ва жамият билан боғлиқ эколoгик иқтисoдиёт, aтрoф-муҳит иқтисoдиёти, рeсурслaргa aсoслaнгaн иқтисoдиёт, аҳолининг ривожланиши, фeминизм иқтисoдиёти кaби яшил сиёсaт билан боғлиқ иқтисодиётни ўз ичига олади. Яшил иқтисoдиёт бу иқтисoдий тизим бўлиб, унинг aсoсий мaқсaди сaйёрaмизнинг эколoгияси вa уни сaқлaб қoлиш билaн биргa иқтисодиётнинг барча соҳаларини ривoжлaнтиришга қаратилган. Шундай қилиб <strong>яшил иқтисoдиёт</strong> деганда, инсoн ҳaёти вa сoғлиғи учун зaрур бўлгaн рeсурслaрни, aтрoф-муҳит вa эколoгияни бир бутун ҳолда сақлаб қолиб ишлaб чиқaриш ва хизмат кўрсатиш соҳалари билан боғлиқ иқтисoдиётни янaдa ривoжлaнтиришни aмaлгa oширишгa aсoслaнгaн иқтисoдий фaoлиятнинг янги йўнaлиши тушунилади. Хозирги глобаллашув жараёнида саноатнинг кес­кин тараққий этиши экология соҳасини қонунлаштириш, амалдаги айрим экологик қонунларни такомиллаштириш мақсадида уларни кодекслаштириш муҳим аҳамиятга эга. Президентимиз Олий Мажлисга Мурожаатномасида ҳукумат саноат ривожини экологияга таъсирининг олдини олиш бўйича 2025 йилгача мўлжалланган комплекс чора-тадбирлар дастурини ишлаб чиқишини, шунингдек, нуфузли халқаро экспертларни жалб этган ҳолда Экология кодекси лойиҳасини ишлаб чиқиши лозимлигини қайд этган эди. Бугунги кунга қадар Ўзбекистон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги ўн битта халқаро конвенция, битим ва улар доирасидаги еттита кўп томонлама халқаро шартномага қўшилди. Жумладан, Париж битимини ратификация қилган томон сифатида 2030 йилга келиб иссиқхона газлари солиштирма ташланмаларини 2010 йилдаги даражага нисбатан 10 фоиз қисқартириш бўйича мажбурият олган. Шундан келиб чиқиб, давлат дастурининг тегишли бандига мувофиқ, Ўзбекистоннинг Париж битимига қўшилиши муносабати билан “яшил иқтисодиёт”га ўтиш бўйича давлат стратегияси ишлаб чиқилди. Мамлакатимизда бу йўналишда экологик соф, ресурстежамкор технологияларни жорий этиш бўйича қатор лойиҳалар амалга оширилмоқда. Жумладан, сўнгги йилларда Оролбўйи ҳудудида бир нечта лойиҳа бажарилди. Бунинг натижасида Орол денгизининг қуриб қолган ҳудудида саксовул ва чўлга чидамли бош­қа ўсимликлар экилди. Мўйноқ шаҳри инфратузилмаси кескин яхшиланди. Ўзбекистонда 2019-2030 йилларда “яшил иқтисодиёт”га ўтиш концепцияси қатор вазифаларни ўз ичига олади. Жумладан, энергия самарадорлиги кўрсаткичини икки карра ошириш, қайта тикланувчи энергия манбаларини янада ривожлантириш, уларнинг улушини электр энергиясини ишлаб чиқариш умумий ҳажмининг йигирма беш фоизидан кўпроғига етказиш, аҳоли ва иқтисодиёт тармоқларини замонавий, арзон ва ишончли энергия билан таъминлаш кўзда тутилган. Бундан ташқари, саноат корхоналари инфратузилмасини модернизациялаш, энергия самарадорлигини 20 фоиздан кам бўлмаган миқдорга ошириш ҳамда соф ва экологик хавфсиз технологиялар ва саноат жараёнларидан янада кенг фойдаланиш ҳисобига уларнинг барқарорлигини таъминлаш мўлжалланган. Қайта тикланувчи энергия манбаларини кенг жорий этиш ва ривожлантириш назарда тутилган бўлиб, умумий энергия ишлаб чиқариш салмоғида ушбу экологик тоза энергия улушини 12 фоизга етказиш белгиланган. Шунингдек, “ақлли” қишлоқ хўжалиги тамойилларини жорий этиш, иқтисодиётнинг барча тармоқларида сувдан фойдаланиш самарадорлигини сезиларли даражада ошириш, 1 миллион гектаргача майдонда томчилатиб суғориш технологиясини жорий этиш ва уларда етиштириладиган экинлар ҳосилдорлигини 20-40 фоизгача кўпайтириш кўзда тутилган. Озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида ерларнинг таназзулга учраши бўйича нейтрал балансга ҳамда асосий турдаги қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқаришнинг ўртача ҳосилдорлигини 20-25 фоизгача оширишга эришиш мўлжалланган. Яшил иқтисодиётнинг яна бир тамойилларидан бир энергия соҳасига инвестиция киритишнинг манбаларидан бири коммунал хизматлар кўрсатувчи компаниялар сармояларининг мазкур тармоққа йўналтирилиши ҳисобланади. Бугунги кунда коммунал хизматлар кўрсатувчи кўпгина йирик компаниялар анъанавий энергия манбалари билан бир қаторда қайта тикланадиган энергия манбаларидан ҳам фойдаланишмоқда. 2015 йилда Европанинг йирик компаниялари – Enel, Iberdrola ва Dong Energy жами 11,5 миллиард долларга тенг инвестицияларни қайта тикланадиган энергияга тегишли лойиҳаларга йўналтириган. Бугунги кунга келиб қайта тикланадиган инвестиция манбаларига йўналтирилаётган янги инвестициялар жами инвестицияларнинг 30 фоизга яқинини ташкил этмоқда. Янги инвестицияларнинг амалга оширилган лойиҳалардан фарқи шундаки, илмий-тадқиқот ва тажриба конструкторлик ишлари. аввалги йилларда қабул қилинган инвестицион дастурга кўра жалб қилинаётган инвестициялар амалга оширилаётган лойиҳалар таркибига киради ва янги ҳисобланмайди. Янги инвестициялар икки йўналишда жалб қилинади: технологияларни ривожлантиришга ва ишлаб чиқаришни кенгайтиришга.

Not yet translated