Turkiston konfessiyalarga oid ilmiy tadqiqotlar
Abstract
Октябр инқилобидан олдинги Туркистон тарихшунослиги Россия ҳукуматининг конфессиялараро сиёсатини, айниқса, исломий бўлмаган жамоаларга нисбатан сиёсатини ўрганишда сезиларли бўшлиқни кўрсатади. Исломий конфессия бўйича кенг тадқиқотлар мавжуд бўлиб, маҳаллий ва хорижий олимлар Исломнинг Россия ҳукумати билан муносабатларининг турли жиҳатларини ўрганган бўлсалар-да, ноисломий конфессиялар бўйича махсус тадқиқотлар кам учрайди. Н.П. Остроумов ва В.П. Наливкин каби олимларнинг асосий ишлари, қимматли маълумотлар тақдим этишига қарамай, Россия ҳукуматининг диний озчиликларга бўлган ёндашувининг кенг қамровли таҳлилига эътибор қаратмаган. Бундан ташқари, Ж. Шуйлер каби хорижий саёҳатчилар ва олимлар минтақанинг диний динамикаси ҳақида кузатишлар тақдим этиб, Туркистондаги диний ҳаётнинг мураккаблигини таъкидлаганлар.Бироқ, тадқиқотларнинг аксарияти Исломнинг таъсирини тушунишга қаратилган бўлиб, Туркистондаги яҳудийлар, насронийлар ва бошқа динларга нисбатан сиёсат масалалари деярли ўрганилмаган. Совет ва пост-совет даври тарихшунослиги ҳам бу тенденцияни давом эттириб, тадқиқотларда Исломга устувор аҳамият берган ёки умуман минтақанинг конфессионал хилма-хиллигини эътибордан четда қолдирган.Бу эътиборсизлик Россия ҳукуматининг конфессионал сиёсатини тушуниш, Туркистоннинг диний-сиёсий тарихини тўлиқ кўриш учун муҳим аҳамиятга эга бўлишига қарамай, давом этмоқда. Шу сабабли, ушбу тадқиқот ноисломий конфессиялар бўйича махсус тадқиқотларнинг етишмаслигини бартараф этишга, Туркистоннинг тарихий диний манзарасини янада кенгроқ тушунишга ҳисса қўшишга қаратилган.
Not yet translated