TURKISTONDAGI JADIDCHILIK HARAKATI: IЈTIMОIУ-IQTIЅОDIУ VА MА'NАVIУ УАNGILАNIЅH BОЅQIСHLАRI

Mazkur tadqiqot 1917–1918-yillardagi inqilobiy voqealar davrida Markaziy Osiyoda ro‘y bergan siyosiy o‘zgarishlarda jadidchilik harakatining o‘rnini tahlil qiladi. Tadqiqot jadidchilikning ma’rifiy islohotlardan boshlab ijtimoiy-siyosiy faollikka o‘tish jarayonini qayta ko‘rib chiqadi hamda uning mintaqaning demokratlashuvi va modernizatsiyasiga qo‘shgan hissasini yoritadi. Islom modernizmi g‘oyalarining tarafdorlari sifatida jadidlar dunyoviy boshqaruv tizimi, ommaviy ta’lim va fuqarolik huquqlarining kengaytirilishini ilgari surganlar. Ularning ma’rifiy va siyosiy sa’y-harakatlari 1917-yil noyabr oyida Turkiston Muxtoriyati e’lon qilinishi bilan yakun topdi. Bu muxtoriyat Markaziy Osiyodagi birinchi dunyoviy-demokratik respublika sifatida e’tirof etiladi. Biroq mazkur yutuqqa qaramay, muxtoriyat konservativ islomiy guruhlar (qadimchilar) hamda tashqi kuchlar, xususan bolsheviklar tomonidan qarshilikka uchradi. Turkiston Muxtoriyati 1918-yil fevralida kuch bilan tugatilguniga qadar qisqa vaqt faoliyat yuritgan bo‘lsa-da, tadqiqot uning Markaziy Osiyoda davlat qurilishi yo‘lidagi dastlabki muhim tajriba bo‘lganini ta’kidlaydi. Ushbu tajriba mintaqada zamonaviy boshqaruv tamoyillari va milliy o‘zini o‘zi belgilash g‘oyalarining shakllanishiga asos yaratdi. Tadqiqot natijalari jadidchilik harakatining Markaziy Osiyoda siyosiy tafakkur va demokratik ideallar rivojiga ko‘rsatgan uzoq muddatli ta’sirini namoyon etib, XX asr boshlaridagi davlat qurilishi jarayonlarini anglash uchun muhim tarixiy kontekstni taqdim etadi.

Not yet translated