BUXORO AMIRLIGINING DIPLOMATIK YOZISHMALARI VA ULARNING TARIXSHUNOSLIKDA O‘RGANILISHI
Abstract
Buxoro amirligining diplomatik yozishmalari (maktublar, oliy nomalar, elchilik hujjatlari) XVIII–XX asr boshlaridagi tashqi siyosatni o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. Ushbu yozishmalar asosan Qo‘shbegi arxivida (hozirgi O‘zbekiston Milliy arxivi I-126 fondi) saqlanib, Rossiya imperiyasi, Xiva va Qo‘qon xonliklari, Afg‘oniston, Eron kabi davlatlar bilan aloqalarni yoritadi. Diplomatiya sohasida epistolografiya (xat va maktublarni o‘rganish) yo‘nalishi rivojlanib, ixlosnoma, fathnoma, tahniyatnoma, ma’ziratnoma kabi hujjat turlari tahlil qilinmoqda. Bu manbalar Buxoro devonxonasidagi ish yuritish tartibi, oliy maktublarni rasmiylashtirish qoidalari va elchilik qabullari xususiyatlarini ochib beradi. XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab O‘zbekiston va xorijiy olimlar (masalan, O. Klichev, A. Xolikulov tadqiqotlari) ushbu yozishmalarni manbashunoslik va tarixshunoslik nuqtai nazaridan o‘rganib, ularni siyosiy-iqtisodiy munosabatlarning asosiy dalili sifatida baholamoqda. Natijada, diplomatik yozishmalar Buxoro amirligining mustaqil tashqi siyosatining cheklangan sharoitdagi o‘ziga xos jihatlarini aniqlashga xizmat qilmoqda. Ushbu mavzuni keyingi tadqiqotlar arxiv fondlarini yanada chuqur tahlil qilish orqali boyitish mumkin.