HAREZM TÜRKÇESİYLE YAZILMIŞ YESEVİLİK REHBERİ: TENZÎLÜ’S-SÂLİHÎN
Abstract
Bu çalışma, Harezm Türkçesiyle yazılmış ve Yesevîlik geleneği içerisinde önemli bir yeresahip olan Tenzîlü’s-Sâlihîn adlı eseri özellikle tasavvufî içeriği, tematik yapısı ve Yesevîliköğretisiyle ilişkisi açısından incelemektedir. Eser, Ahmed Yesevî ve onun yolunu takip edenmüridler için bir rehber kitap olarak kaleme alınmış ve Yesevîlik öğretisinin temel kavramlarınısistematik bir şekilde açıklamıştır. Çalışmada eserin tasavvuf anlayışı, münacat geleneğiiçindeki yeri, Ahmed Yesevî’ye atfedilen hikmetlerle kurduğu bağ, bölümler arasındaki tematikbütünlük ve tasavvufî kavramların dilsel ifadesi üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede tevhid,marifet, aşk, zikir, fakr, şeyh-mürid ilişkisi, şeriat-tarikat-hakikat, riyazet ve sema gibi konularıneserde nasıl işlendiği incelenmiştir. Ayrıca eserin mevcut Taşkent ve Hokand nüshaları hakkındabilgi verilmiş, nüshalar arasındaki farklılıklar karşılaştırılmış ve eserin yazılış amacı ile dilözellikleriyle ilgili tespitlere yer verilmiştir. Çalışmada eserin Ahmed Yesevî’ye nispet edilmesimeselesi tartışılmış, bu bağlamda metnin Yesevî’nin doğrudan kaleminden çıkmış olmasada onun düşünce çevresi içinde şekillendiği sonucuna varılmıştır. Eserde her bölüm Allah’ayönelen münacatlarla başlamakta, dervişlere yönelik nasihatlerle devam etmekte ve AhmedYesevî’ye ait olduğu belirtilen hikmetlerle tamamlanmaktadır. Bu yapı, metne hem öğreticihem de manevî bir bütünlük kazandırmaktadır. Tenzîlü’s-Sâlihîn’de secili anlatım ve tasavvufîterimlerin başarılı kullanımı eserin hem edebî hem de manevi değerini artırmıştır. Çalışmadaelde edilen sonuçlara göre Tenzîlü’s-Sâlihîn, yalnızca Yesevîlik tarihi için değil, Türk dili veedebiyatı ile tasavvuf düşüncesi açısından da oldukça önemli bir kaynaktır. Eserin içerdiğitasavvufî kavramlar, edebî dil özellikleri, tasavvuf yolunu izleyenler için hem teorik hem depratik bir rehber sunduğunu göstermektedir. Bu yönüyle eser hem dönemin dil yapısını hem deYesevîlik anlayışını yansıtan temel metinlerden biridir
Not yet translated