COVID-19 ДАН КEЙИНГИ АСОРАТЛАР ВА УНУНГ РEАБИЛИТАЦИЯСИ
Abstract
Резюме. 2019-2022 йилларда пандемия тарзида тарқалган COVID-19 инфекцияси инсон организми саломатлигига нафақат ўткир инфекция тарқалиш даврида, балки ундан кейинги босқичда ҳам сезиларли даражада таъсир кўрсатмоқда. Сўнгги йилларда “пост-COVID синдром” ёки “лонг COVID” тушунчаси клинисистлар томонидан тиббиёт амалиётида кенг қўлланилмоқда, бу тушунча касалликдан кейинг даврда узоқ муддат сақланиб қолувчи клиник белгилар конплексини англатади. Биз ушбу мақолада COVID-19 инфекцияси чақирган касалликдан кейинги ривожланадиган асоратлар комплекси, уларнинг асосий клиник белгилари ва шакллари, патофизиологик механизмлари ҳамда замонавий реабилитациясига қилинган ёндашувлари таҳлил қиламиз. Олиб борилган тадқиқотлар натижаларига кўра, COVID-19 билан касалланган беморларнинг сезиларли қисмида (10–30% ва айрим ҳолатларда ундан ҳам юқори) узоқ давом этувчи симптомлар комплекси кузатилади. Ушбу симптомларга қуйидагилар белгилар киради: умумий ҳолсизлик, нафас етишмовчилиги, сурункали чарчоқ, юрак-қон томир тизими бузилишлари, неврологик ва психологик муаммолар ва ҳ.к. Пост-COVID синдромининг ривожланишининг заминида иммун тизим дисфункцияси, сурункали яллиғланиш жараёнлари, микроциркульятив жараёнлар бузилишлари ва тўқималарнинг шикастланишикаби патофизиологик ҳолатлар ётади. Ушбу мақолада пост-Covid синдромининг комплекс реабилитациясидаги ёндашувларнингнинг аҳамияти алоҳида ёритилган бўлиб, у нафас машқлари, жисмоний фаолликни босқичма-босқич тиклаш, психологик қўллаб-қувватлаш ҳамда фармакологик даволашни ўз ичига олади. Олиб борилган натижалар илмий маълумотлар асосида реабилитация дастурларидаги беморларнинг функционал ҳолатини яхшилаш, организм фаолиятини тиклаш, ҳаёт сифатини ошириш ва асоратларни камайтиришдаги самарадорлигни кўрсатиб берди. Шу боис реабилиталогия йўналишида COVID-19дан кейинги даврда беморларни тизимли кузатиш ва индивидуал реабилитация дастурларини ишлаб чиқиш замонавий тиббиётнинг муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади. Калит сўзлар: COVID-19, постковид синдром, реабилитация, асоратлар, нафас тизими, неврология