INSON – TEXNIK TIZIM – ISHLAB CHIQARISH MUHITI TIZIMIDA INSON OMILINI HISOBGA OLGAN HOLDA MEHNAT XAVFSIZLIGINI OSHIRISH YO'LLARI
Abstract
Ushbu maqolada «Inson – texnik tizim – ishlab chiqarish muhiti» (ITM) tizimida inson omilini hisobga olgan holda mehnat xavfsizligini oshirishning ilmiy-amaliy yo'llari tadqiq etilgan. Zamonaviy sanoat korxonalarida baxtsiz hodisalarning asosiy qismi inson omili bilan bog'liqligi – ya'ni operatorlar tomonidan yo'l qo'yiladigan xatolar, charchoq, stressli holatlar va ergonomik nomuvofiqliklar natijasida sodir bo'lishi – tahlil qilingan. Maqolada mehnat xavfsizligini oshirishga qaratilgan kompleks yondashuv taklif etilgan: ergonomik muhitni optimallashtirish, psixofiziologik monitoring tizimini joriy etish, xodimlarni kognitiv yuklamani boshqarish bo'yicha o'qitish va raqamli texnologiyalar (sun'iy intellekt, IoT sensorlar, ko'rinishli analitika) yordamida real vaqt rejimida xavflarni aniqlash usullari ko'rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, inson omilini markazga qo'ygan integrlashgan xavfsizlik tizimi baxtsiz hodisalar sonini 35–50% gacha kamaytirish imkoniyatini beradi[1]. Olingan natijalar ishlab chiqarish korxonalari, mehnat xavfsizligi mutaxassislari va sanoat psixologlari uchun amaliy ahamiyatga ega.