BADIIY MATNDAGI DIALOGNING KOMMUNIKATIV XUSUSIYATLARI (SAID AHMAD ASARLARI MISOLIDA)
Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek adabiyotining ko‘zga ko‘rinarli vakili Said Ahmad ijodidagi dialogik birliklarning kommunikativ-pragmatik xususiyatlari J.L. Austin va J. Searlning nutqiy aktlar nazariyasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — adib asarlaridagi dialoglarni illokutsion kuch, perlokutsion ta’sir va milliy lingvokulturologik xususiyatlar nuqtai nazaridan o‘rganish, ularning qahramonlar xarakterini ochish, ijtimoiy munosabatlarni modellashtirish va muallifning estetik niyatlarini amalga oshirishdagi rolini aniqlashdir.Tadqiqot obyekti sifatida “Kelinlar qo‘zg‘oloni”, “Ufq” trilogiyasi, “Sobiq”, “Jimjitlik” va boshqa asarlardagi dialoglar tanlangan. Metod sifatida nutqiy aktlarning besh turi (assertives, directives, commissives, expressives, declarations) bo‘yicha deskriptiv, kontekstual va pragmatik tahlil qo‘llanilgan. Muallif uslubiga xos original dialog misollari yaratilib, ularning illokutsion va perlokutsion funksiyalari ochib berilgan.Tahlil natijasida Said Ahmad dialoglarida direktiv va expressiv aktlarning ustunligi, milliy iboralar, kinoya va maqollar orqali beriladigan implititsiya hamda presuppozitsiyaning kuchli qo‘llanilishi aniqlandi. Dialoglar nafaqat aloqa vositasi, balki o‘zbek mentalitetini, oilaviy-ijtimoiy ziddiyatlarni va inson ruhiyatini chuqur ifodalovchi lingvopoetik vosita ekanligi isbotlandi.
Not yet translated