MARKAZIY OSIYO TELEKOMMUNIKATSIYA OPERATORLARIDA TEXNIK SAMARADORLIKNI DEA-CCR MODELI ORQALI BAHOLASH: O'ZBEKTELEKOM AK TAJRIBASI
Abstract
Annotatsiya. Mazkur tadqiqotda Markaziy Osiyoning beshta yetakchi telekommunikatsiya operatori — O‘zbektelekom AK, Kazaktelecom, Kcell, Uzmobile va Beeline O‘zbekiston — larning texnik samaradorligi Charnes, Cooper va Rhodes (1978) tomonidan ishlab chiqilgan DEA-CCR (Data Envelopment Analysis, Constant Returns to Scale) modeli asosida 2020–2025 yillar uchun baholangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbektelekom AK ning texnik samaradorlik balli (CCR=0,760) mintaqaviy operatorlardan past bo‘lib, samaradorlik zaxirasi 24% ni tashkil etadi. Malmquist umumiy omil unumdorligi (TFP) indeksi esa 1,46 ga teng bo‘lib, 2020–2025 yillarda texnologik taraqqiyot (TC=1,18) va samaradorlik o‘zgarishi (EC=1,24) tufayli 46% lik o‘sish ro‘y berganligini tasdiqlaydi. Slack tahlili CAPEX va xodimlar resurslari bo‘yicha zaxiralarni miqdoriy jihatdan aniqlab berdi. Tadqiqot natijalari O‘zbektelekom AK rahbariyati uchun resurslarni optimallashtirish va raqamli transformatsiya yo‘nalishlarini belgilashda amaliy qo‘llanma sifatida xizmat qilishi mumkin. Kalit so‘zlar: DEA-CCR modeli, texnik samaradorlik, Malmquist TFP indeksi, telekommunikatsiya operatorlari, Markaziy Osiyo, O‘zbektelekom AK, raqamli transformatsiya, slack tahlili. Аннотация. В данной статье оценивается техническая эффективность пяти ведущих телекоммуникационных операторов Центральной Азии — АО «Узбектелеком», «Казактелеком», «Кселл», «Узмобиле» и «Беелайн Узбекистан» — за период 2020–2025 годов с использованием модели DEA-CCR (анализ эффективности с постоянной отдачей от масштаба), разработанной Чарнесом, Купером и Роудсом (1978). Результаты показывают, что показатель эффективности АО «Узбектелеком» (CCR = 0,760) ниже, чем у региональных аналогов, что указывает на 24%-ный разрыв в эффективности относительно границы передового опыта. Индекс совокупной факторной производительности Мальмквиста (TFP) равен 1,46, что подтверждает 46%-ный рост производительности, обусловленный технологическими изменениями (TC = 1,18) и изменениями эффективности (EC = 1,24) за исследуемый период. Анализ резервов выявляет конкретные чрезмерно используемые ресурсы в капитальных затратах и трудовых ресурсах. Полученные результаты предоставляют практические рекомендации по оптимизации ресурсов и стратегии цифровой трансформации. Ключевые слова: модель DEA-CCR, техническая эффективность, индекс совокупной факторной производительности Мальмквиста, телекоммуникационные операторы, Центральная Азия, АО «Узбектелеком», цифровая трансформация, анализ резервов. Abstract. This paper evaluates the technical efficiency of five leading Central Asian telecommunications operators — Uzbektelekom JSC, Kazaktelecom, Kcell, Uzmobile, and Beeline Uzbekistan — over the period 2020–2025 using the DEA-CCR (Data Envelopment Analysis, Constant Returns to Scale) model developed by Charnes, Cooper, and Rhodes (1978). Results show that O‘zbektelekom JSC's efficiency score (CCR=0.760) is below regional peers, indicating a 24% efficiency gap relative to the best-practice frontier. The Malmquist Total Factor Productivity (TFP) index equals 1.46, confirming a 46% productivity growth driven by technological change (TC=1.18) and efficiency change (EC=1.24) over the study period. Slack analysis identifies specific over-utilized inputs in CAPEX and labour. Findings provide actionable guidance for resource optimization and digital transformation strategy. Keywords: DEA-CCR model, technical efficiency, Malmquist TFP index, telecommunications operators, Central Asia, O‘zbektelekom JSC, digital transformation, slack analysis.
Not yet translated