Korporativ to'lov tizimlarini boshqarishda zamonaviy yondashuvlar: nazariya, amaliyot va O'zbekiston istiqbollari
Abstract
Annotatsiya. Ushbu tadqiqot zamonaviy korporativ to‘lov tizimlarini nazariy va empirik jihatdan o‘rganib, ularni boshqarishda samarali yondashuvlarni aniqlashga qaratilgan. Klassik «to‘rt burchak» model tahlil qilindi va ISO 20022 standartiga moslashtirilib yangilandi. Yettita to‘lov kanali (qog‘oz asosidagi, RTGS, ACH, kart, raqamli hamyon, blockchain, CBDC) qiyosiy tarzda ko‘rib chiqildi. Korporativ to‘lov qayta ishlashning olti bosqichli modeli, xazina risklarini boshqaruv matritsasi (7 risk, ISO 31000 asosida) va O‘zbekiston milliy korporativ to‘lov muhitining hozirgi holati tahlil qilindi. Muqobil to‘lov tizimlari (Hawala, PayPal, Bitcoin, Stablecoin, Open Banking) korporativ foydalanish nuqtai nazaridan baholandi. Kelajak istiqbollari (Open Banking, CBDC, AI, blockchain) O‘zbekiston kontekstida muhokama qilindi. Kalit so‘zlar: korporativ to‘lov tizimlari, RTGS, ACH, ISO 20022, Open Banking, CBDC, korporativ xazina boshqaruvi, risk matritsasi, O‘zbekiston to‘lov muhiti. Аннотация. Данное исследование посвящено теоретическому и эмпирическому анализу современных корпоративных платежных систем с целью выявления эффективных подходов к их управлению. В работе анализируется и обновляется классическая "четырехугольная" модель в соответствии со стандартом ISO 20022. Проводится сравнительный анализ семи платежных каналов: бумажных, RTGS, ACH, карточных, цифровых кошельков, блокчейна и CBDC. Рассматривается шестиэтапная модель обработки корпоративных платежей, матрица управления казначейскими рисками (7 рисков, на основе ISO 31000) и анализируется текущее состояние национальной корпоративной платежной среды Узбекистана. Альтернативные платежные системы (Hawala, PayPal, Bitcoin, Stablecoin, Open Banking) оцениваются с точки зрения их корпоративного использования. Обсуждаются перспективы развития (Open Banking, CBDC, ИИ, блокчейн) в контексте Узбекистана. Ключевые слова: корпоративные платежные системы, RTGS, ACH, ISO 20022, Open Banking, CBDC, управление корпоративным казначейством, матрица рисков, платежная среда Узбекистана. Abstract. This study theoretically and empirically examines modern corporate payment systems to identify effective approaches for their management. The classic "four-corner" model is analyzed and updated to align with the ISO 20022 standard. Seven payment channels (paper-based, RTGS, ACH, card, digital wallet, blockchain, and CBDC) are comparatively reviewed. A six-stage model of corporate payment processing, a treasury risk management matrix (based on ISO 31000, covering 7 risks), and the current state of Uzbekistan’s national corporate payment environment are analyzed. Alternative payment systems (Hawala, PayPal, Bitcoin, Stablecoin, and Open Banking) are evaluated from the perspective of corporate use. Future prospects (Open Banking, CBDC, AI, and blockchain) are discussed within the context of Uzbekistan. Keywords: corporate payment systems, RTGS, ACH, ISO 20022, Open Banking, CBDC, corporate treasury management, risk matrix, Uzbekistan payment environment.
Not yet translated