YER MAYDONLARINING MELIORATIV HOLATINI MONITORING QILISHDA GEOAXBOROT TIZIMLARINING ROLI.
Abstract
UO‘K:631.4.40.3.17 YER MAYDONLARINING MELIORATIV HOLATINI MONITORING QILISHDA GEOAXBOROT TIZIMLARINING ROLI. Xaitov Islom Nurboy o‘g‘li, Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti tayanch doktoranti. Mamatqulov Zohid Jonqobilovich, “TIQXMMI” Milliy tadqiqotlar universiteti Davlat kadastrlari kafedrasi mudiri, texnika fanlari falsafa doktori, dotsent. +9989735295258 [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.19243955 Anotatsiya.Yer maydonlarining meliorativ holatini monitoring qilishda zamonaviy geoaxborot texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. GAT texnologiyalari yordamida sug‘oriladigan yerlarning sho‘rlanish darajasi, yer osti suvlari sathi, tuproq namligi hamda drenaj tizimlarining holatini baholash imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqotda masofadan zondlash ma’lumotlari, raqamli xaritalar va fazoviy tahlil usullaridan foydalanish orqali meliorativ jarayonlarni tezkor va aniq monitoring qilish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, masofadan zondlash ma’lumotlari va geoma’lumotlar bazalari asosida yerlarning degradatsiya jarayonlarini aniqlash hamda meliorativ tadbirlarni rejalashtirish samaradorligini oshirish masalalari tahlil etiladi. GAT texnologiyalari orqali vaqt bo‘yicha dinamik kuzatuv olib borish, muammoli hududlarni aniqlash va boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonini optimallashtirish mumkinligi asoslab beriladi. Natijada, geoaxborot tizimlari yer resurslaridan oqilona foydalanish, ularning meliorativ holatini yaxshilash va barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishda samarali vosita ekanligi xulosa qilinadi. Аннотация. Анализируется роль и значение современных геоинформационных технологий в мониторинге мелиоративного состояния земельных участков. Освещаются возможности оценки степени засоления орошаемых земель, уровня грунтовых вод, влажности почвы, а также состояния дренажных систем с использованием технологий ГИС. В исследовании рассматриваются механизмы оперативного и точного мониторинга мелиоративных процессов на основе применения данных дистанционного зондирования, цифровых карт и методов пространственного анализа. Также анализируются вопросы выявления процессов деградации земель и повышения эффективности планирования мелиоративных мероприятий на основе данных дистанционного зондирования и геоинформационных баз данных. Обосновывается возможность проведения динамического наблюдения во времени, выявления проблемных территорий и оптимизации процесса принятия управленческих решений с использованием ГИС-технологий. В результате делается вывод о том, что геоинформационные системы являются эффективным инструментом рационального использования земельных ресурсов, улучшения их мелиоративного состояния и развития устойчивого сельского хозяйства. Annotation.The role and importance of modern geoinformation technologies in monitoring the meliorative condition of land areas are analyzed. The possibilities of assessing the salinity level of irrigated lands, groundwater levels, soil moisture, and the condition of drainage systems using GIS technologies are highlighted.The study examines mechanisms for rapid and accurate monitoring of meliorative processes through the use of remote sensing data, digital maps, and spatial analysis methods. It also analyzes issues related to identifying land degradation processes and improving the efficiency of planning meliorative measures based on remote sensing data and geospatial databases.The feasibility of conducting dynamic temporal monitoring, identifying problem areas, and optimizing the decision-making process through GIS technologies is substantiated. As a result, it is concluded that geoinformation systems are an effective tool for the rational use of land resources, improving their meliorative condition, and promoting sustainable agricultural development. Kalit so‘zlar:Tuproq sho‘rlanishi, GAT texnologiyalari, degradatsiya, GIS, masofaviy zondlash, qishloq xo‘jaligi, ekologik ta’sir.
Not yet translated