AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA FIRIBGARLIKNI ANIQLASH VA OLDINI OLISHDA ICHKI NAZORAT TIZIMINING OʻRNI
Abstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida firibgarlikni aniqlash va oldini olishda ichki nazorat tizimining ahamiyati kompleks yondashuv asosida tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida ichki nazorat tizimining asosiy komponentlari, xususan, nazorat muhiti, risklarni baholash, nazorat faoliyatlari, axborot-kommunikatsiya hamda monitoring elementlarining oʻzaro bogʻliqligi oʻrganildi. Shuningdek, firibgarlikning yuzaga kelish omillari “firibgarlik uchburchagi” nazariyasi asosida tahlil qilinib, ichki nazorat tizimining ayniqsa “imkoniyat” omilini kamaytirishdagi roli asoslab berildi. Amaliy misollar orqali ichki nazorat tizimini takomillashtirish aksiyadorlik jamiyatlarida moliyaviy yoʻqotishlarni kamaytirish va boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qilishi isbotlandi. Kalit soʻzlar: ichki nazorat tizimi, firibgarlik, ichki audit, risklarni boshqarish, COSO modeli, moliyaviy xavfsizlik, nazorat mexanizmlari, korporativ boshqaruv. Аннотация. В данной статье на основе комплексного подхода анализируется значение системы внутреннего контроля в выявлении и предотвращении мошенничества на предприятиях. В процессе исследования изучена взаимосвязь основных компонентов системы внутреннего контроля, в частности, контрольной среды, оценки рисков, контрольной деятельности, информационно-коммуникационных и мониторинговых элементов. Также были проанализированы факторы возникновения мошенничества на основе теории “треугольника мошенничества“ и обоснована роль системы внутреннего контроля, особенно в снижении фактора “возможности.“ На практических примерах доказано, что совершенствование системы внутреннего контроля служит снижению финансовых потерь на предприятиях и повышению эффективности управления. Ключевые слова: система внутреннего контроля, мошенничество, внутренний аудит, управление рисками, модель COSO, финансовая безопасность, механизмы контроля, корпоративное управление. Abstract. This article analyzes the importance of the internal control system in identifying and preventing fraud in enterprises based on a comprehensive approach. In the course of the research, the main components of the internal control system were studied, in particular, the control environment, risk assessment, control activities, information and communication, and the interrelationship of monitoring elements. Also, the factors of fraud occurrence were analyzed based on the theory of the “fraud triangle,“ and the role of the internal control system in reducing the “opportunity” factor was substantiated. Through practical examples, it has been proven that improving the internal control system serves to reduce financial losses in enterprises and increase management efficiency. Keywords: internal control system, fraud, internal audit, risk management, COSO model, financial security, control mechanisms, corporate governance.
Not yet translated