MARKAZIY OSIYODA SUV RESURSLARI GEOSIYOSATI: OROLBO'YI, AMUDARYO VA SIRDARYO BO'YICHA KELISHMOVCHILIKLAR, ULARNING XAVFLARI VA BARQAROR BOSHQARUV STRATEGIYALARI

Vaqtlar o‘tishi bilan suv resurslari global miqyosda eng muhim strategik boylik bo‘lib qolmoqda. Ya’ni, suv nafaqat hayot va oziq-ovqatning asosi, balki energiya va iqtisodiyotning ham kaliti bo‘lib ulgurdi. Ayniqsa, resurslari cheklangan hududlarda iqlim o‘zgarishi va aholining tez sur’atlarda ko‘payishi suvning qadrini yanada ko‘tarib yubormoqda. Markaziy Osiyo uchun bu savol alohida dolzarb, chunki bu yerda suv nafaqat iste’mol qilish va ekinlarni sug‘orish uchun, balki butun mintaqaning barqarorligi uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Amudaryo va Sirdaryo havzalari mintaqadagi suv oqimlarining asosiy arteriyalari sifatida e’tirof etiladi. Amudaryo Pomir va Tian-Shan tog‘laridan manba olib, Afg‘oniston, Tojikiston, Turkmaniston, O‘zbekiston hamda Qozog‘iston bo‘ylab oqib, oxir-oqibat Orol dengiziga yetib boradi. Uning yillik oqimi 70-80 milliard kub metr atrofida bo‘lsa-da, ko‘p qismi qishloq xo‘jaligi dalalarini sug‘orishga ketadi. Sirdaryo esa Qirg‘iziston va Qozog‘istondan boshlanib, O‘zbekiston va Qozog‘iston hududlaridan o‘tib, Orol dengizining shimoliy qismiga quyiladi – uning oqimi taxminan 37 milliard kub metrni tashkil etadi va gidroenergetika hamda qishloq xo‘jaligiga katta hissa qo‘shadi. Shu ikki daryo 60 millionga yaqin aholining suv ehtiyojlarini qoplaydi, ammo ularning notekis taqsimlanishi doimiy tortishuvlar va nizolarga olib kelmoqda.

Not yet translated