Mahalla jamoat tizimi asosida keksa yoshdagilar uchun jismoniy-dam olish mashg'ulotlari: nazariy va metodologik asoslarning rivoyat-integrativ sharhi

Dolzarbligi: Aholining qarishi XXI asrning eng sezilarli global demografik tendensiyalaridan biri bo'lib, Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti prognoziga ko'ra 2050-yilga kelib 60 yosh va undan katta odamlar soni 2,1 milliardga yetishi kutilmoqda. O'zbekiston Respublikasida o'rtacha umr ko'rish davomiyligi erkaklar uchun 73, ayollar uchun 77,5 yoshga yetib, keksa aholining ijtimoiy-biologik faolligini saqlash davlat ahamiyatidagi vazifaga aylandi. Shunga qaramay, mahalla instituti negizida keksalar uchun jismoniy tarbiya–sog'lomlashtirish ishlarini tashkil etishning nazariy-metodik asoslari xalqaro ilmiy adabiyotlarda yetarli darajada o'rganilmagan. Maqsad: Mahalla jamoatchiligi negizida keksa aholi uchun jismoniy tarbiya–sog'lomlashtirish ishlarining nazariy-metodik asoslarini ochib berish va dalillarga asoslangan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish. Materiallar va usullar: Narrativ-integrativ adabiy sharh metodologiyasi qo'llanildi. PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, eLibrary.ru va CyberLeninka bazalarida 2010–2025 yillardagi nashrlar izlandi; qo'shimcha ravishda O'zbekiston Respublikasining me'yoriy-huquqiy hujjatlari va rasmiy statistik hisobotlari tahlil qilindi. Aniqlangan 127 ta manbadan 42 tasi kiritish mezonlariga javob berib, sintezga kiritildi. Natijalar: Beshta organ tizimi bo'yicha qarishning biomarkerlari tizimlashtirildi; to'rtta dalillangan jismoniy faollik turi (aerob, kuch, koordinatsion, stretching) va uch fazali mashg'ulot tuzilmasi asoslandi. "Mahalla ligasi" dasturi (2025) doirasida 2 million dan ortiq ishtirokchi ro'yxatdan o'tgan, 1,6 million (82%) faol qatnashgan. Xulosa: Mahalla tizimi keksa aholining jismoniy va ijtimoiy faolligini saqlash, shuningdek sarkopeniya, yiqilish va erta qarishning oldini olish uchun samarali jamoatchilik platformasi hisoblanadi.

Not yet translated