СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ ТАЛАБАЛАР ПСИХОЛОГИК САЛОМАТЛИГИГА ТАЪСИРИ: ПСИХОЛОГИК ХАВФЛАР ВА ПРОФИЛАКТИК ЁНДАШУВЛАР
Abstract
Ушбу мақолада сунъий интеллект технологияларининг талабалар психологик саломатлигига таъсири илмий-психологик ва назарий-таҳлилий жиҳатдан таҳлил қилинган. Сунъий интеллект платформаларидан фойдаланишнинг ижобий ва салбий психологик оқибатлари, хусусан стресс, эмоционал чарчоқ, когнитив пассивлик ва рақамли қарамлик ҳолатлари кўриб чиқилган. Шунингдек, талабалар ментал саломатлигини муҳофаза қилишга қаратилган психологик профилактика чоралари ва рақамли гигиена тамойиллари ёритилган. Тадқиқот натижалари таълим тизимида сунъий интеллектдан самарали ва хавфсиз фойдаланиш бўйича амалий аҳамиятга эга. XXI аср рақамли технологиялар ва сунъий интеллект (Artificial Intelligence — AI) тараққиёти билан характерланади. Айниқса, ChatGPT, Gemini, Claude, Midjourney каби генератив AI платформаларининг оммалашуви таълим тизимида катта ўзгаришларни юзага келтирди. Бугунги кунда талабалар реферат ёзиш, маълумот излаш, таржима қилиш, тест ечиш ва ҳатто психологик маслаҳат олиш жараёнларида ҳам AI технологияларидан фойдаланмоқдалар. ЮНЕСКОнинг 2023 йилги ҳисоботида таъкидланишича, сунъий интеллект таълим жараёнини индивидуаллаштириш ва таълим самарадорлигини ошириш имконини берса-да, у инсон психологиясига таъсир этувчи янги хавфларни ҳам келтириб чиқармоқда. Айниқса, ёшларда рақамли қарамлик, эмоционал чарчоқ, ижтимоий изоляция ва когнитив пассивлик ҳолатлари ортиб бормоқда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, талабалар орасида стресс ва хавотир даражаси сўнгги йилларда сезиларли даражада ошган. Бунда рақамли муҳит ва виртуал коммуникация муҳим омиллардан бири сифатида қайд этилмоқда. Шу нуқтаи назардан, сунъий интеллект технологияларининг талабалар психологик саломатлигига таъсирини психологик жиҳатдан ўрганиш долзарб илмий муаммо ҳисобланади.
Not yet translated