NANO TEXNOLOGIYALAR ASOSIDAGI KONSTRUKSION MATERIALLAR

Ushbu ilmiy maqolada zamonaviy kondensiyalangan muhitlar fizikasi, nanomaterialshunoslik va fundamental muhandislikning eng ustuvor va strategik yoʻnalishlaridan biri hisoblangan nanostrukturali konstruksion materiallarning shakllanish qonuniyatlari, evolyutsion mikrotuzilishi hamda makroskopik fizikamexanik xossalari kompleks va tizimli ravishda tadqiq hamda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida kristallik panjaradagi elementar donachalar (kristallitlar) geometrik oʻlchamining kritik nanometrli diapazonga oʻtishi natijasida modda ichida yuzaga keladigan oʻziga xos kvantoʻlchamli va sirtqi oʻtish effektlari fundamental jihatdan oʻrganilgan. Xususan, donachalararo chegaralar va fazalararo sirtlar hajmiy ulushining keskin ortishi, dislokatsiyalar manbalarining blokirovkasi hamda submikron tuzilmalardagi kuchlanishlar relaksatsiyasi klassik Xoll-Petch qonuniyati hamda uning nanodiapazondagi anomal ogʻishlari (teskari Xoll-Petch effekti) prizmasidan turib, dislokatsiyalar dinamikasi nazariyalari asosida chuqur ilmiy asoslab berilgan. Maqolada nanostrukturali qotishmalar, oʻta mustahkam metall-matritsali kompozitlar va polimer nanokompozitlarning solishtirma mexanik mustahkamligi, dinamik va statik qattiqligi, yuqori haroratlardagi oquvchanligi, charchashga va yeyilishga chidamliligi, shuningdek, agressiv muhitlardagi korroziyaga bardoshliligi kabi ekstremal ekspluatatsiya xarakteristikalari ularning an'anaviy mikro va makrotuzilmaviy analoglariga nisbatan qiyosiy-analitik tahlil etiladi. Konstruksion elementlarni geometrik va strukturaviy jihatdan yengillashtirish, material sarfini kamaytirish va shu orqali energotejamkorlik koʻrsatkichlarini tubdan yaxshilashning texnik-iqtisodiy hamda ekologik samaradorligi mezonlashtiriladi. Bundan tashqari, maqolada intensiv plastik deformatsiya (SPD), yuqori energiyali ballistik tegirmonlash, gaz fazasidan sintez qilish va kimyoviy choʻktirish kabi ilgʻor nanostrukturalash metodologiyalarining qiyosiy tahlili keltirilgan. Ushbu innovatsion materiallarning aerokosmik muhandislik (samolyotsozlik, raketa va sun'iy yoʻldoshlar konstruksiyalari), ogʻir va transport mashinasozligi, mudofaa sanoati, ekstremal sharoitlarda ishlovchi energetika tizimlari hamda bio-tibbiy implantatologiya va protezlash kabi yuqori texnologik va ilm-fan sigʻimi yuqori boʻlgan tarmoqlarda qoʻllanilishining bugungi holati, texnologik toʻsiqlari hamda kelajakdagi global transformatsion istiqbollari atroflicha va batafsil yoritilgan.

Not yet translated