ЖАДИД АДИБЛАРИНИНГ ЎЗБЕК ЛУҒАТЧИЛИГИ АНЪАНАЛАРИ РИВОЖИДАГИ ЎРНИ
Аннотация
Мақолада дастлаб XIX асрнинг охири XX бошларидаги ўзбек лексикографиясининг умумий ҳолатига тавсиф берилган. Давр луғатчилиги шаклланишидаги ижтимоий эҳтиёж, давр луғатчилиги манбалари, бир тилли ва кўп тилли таржима луғатларининг такомиллашув жараёни, дастлабки терминологик ва ўқув луғатларининг юзага келиши каби масалалар таҳлил қилинган. Бу даврда ижод қилган жадид адибларининг луғатчилик соҳасидаги фаолиятларини тадқиқ қилиш орқали уларнинг ўзбек луғатчилигининг шаклланиши ва ривожланишидаги хизматларига илмий баҳо берилган. Бунда Абдулла Қодирий, Абдурауф Фитрат, Ашурали Зоҳирий, Элбек, Исҳоқхон Ибрат, Назир Тўрақулов каби жадид маърифатпарварлари яратган филологик луғатларнинг юзага келишидаги социолингвистик шароит ўрганилган. Яратилган луғатларнинг тузилиш тамойиллари, сўзлик танлашдаги ўзига хосликлар, улардаги эксклюзив ва умумий жиҳатлар очиб берилган. Шунингдек, мазкур даврда яратилган луғатлар тузилиш мақсадлари нуқтаи назаридан тасниф қилинган, луғатлар сўзлиги манбалари аниқланган ва уларнинг ҳозирги ўзбек лексикографияси ривожидаги аҳамияти кўрсатилган. Пухта қиёсий таҳлиллар натижасида замонавий ўзбек замонавий лексикографиясининг асослари айнан жадид маърифатпарварлари томонидан яратилганлиги ҳамда уларнинг туркий (ўзбек) луғатчиликка замонавий лексикографик тамойилларни олиб кирганлигига оид илмий асосланган хулосалар илгари сурилган.
Перевод пока недоступен