ЮСУФ ХОС ҲОЖИБНИНГ ДАВЛАТ ВА ЖАМИЯТ БОШҚАРУВИ ТАЪЛИМОТИДА ДИНИЙ МОТИВЛАР БАЁНИ
Аннотация
XI аср туркий халқлар тарихида ислом таълимотининг тубдан ва мукаммал шаклланиш даврларидан бири ҳисобланади. Давлат қурилиши ва бошқаруви, шунингдек, “сиёсий муносабатларда рационалистик тафаккурни қўллаш ва “маданий шаҳар” қуришга доир назарияларни ривожлантириш Абу Наср Форобий томонидан амалга оширилган бўлсада, унинг вафоти билан соҳадаги изланишлар тўхтаб қолган”. Ҳотамийнинг мазкур фикри Форобийдан кейинги даврда рационалистик назарий сиёсий-фалсафий билимларнинг ривожланиши масаласида ҳақиқатга яқин келади. Гарчи, Форобийдан кейин бу соҳада сиёсий-фалсафий фикрлар билдирган мутафаккирлар масалага диний мотивларни чуқурроқ сингдира бошлаганларини кўриш мумкин. Юсуф Хос Ҳожиб асарида диний ақидалар ва таълимот масалаларининг кенг қўлланиши ҳам шундан далолат беради.“Қутадғу билиг” асари XI асрда яратилган бўлиб, у Қорахонийлар ҳукмдорларидан бири бўлган Тавғач Бўғрахонга бағишланади. Маълумки, XI аср бошлари Қорахонийлар давлатининг энг кучайган даври бўлса-да, ягона давлат таркибидаги кўп сонли халқлар ва элатларнинг турли-туман ҳаёт тарзлари, шунингдек, ўша даврда ўзаро ғоявий курашлар майдонида шаклланган турли диний таълимотлар давлат бошқарувида мавқега эга бўлишга интилиши кучли эди. Бу даврдаги давлат бошқарувининг характерли белгиларидан бири, бу - ўз давлати ҳудудини кенгайтириш ёки мавжуд давлат ҳудудини парчаланиб кетишдан асраб қолишга қаратилган сиёсат ўтказиш эди. Бунда диний таълимотнинг катта ўрни бор эди, албатта. Ушбу мақолада Юсуф Хос Ҳожибнинг давлат ва жамият бошқаруви таълимотида диний мотивлар баёни очиб берилган.
Перевод пока недоступен