ОҒИР БОШ МИЯ ЖАРОҲАТИ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА ГИПОТАЛАМО-ГИПОФИЗАР-БУЙРАК УСТИ ТИЗИМИ БУЗИЛИШИНИНГ ДИНАМИКАСИ ВА КЛИНИК КЎРИНИШЛАРИГА ЁШНИНГ ТАЪСИРИ: БОЛАЛАР, КАТТАЛАР ВА ҚАРИЯЛАР ГУРУҲЛАРИДАГИ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛ

Резюме. Оғир бош мия жароҳати (УБМЖ) – мия структуралари ва функсияларига жиддий зарар етказадиган ҳолат бўлиб, унинг оқибатида гипоталамо-гипофизар-буйрак усти (ГГБУ) тизими бузилишлари тез-тез кузатилади. Ушбу тадқиқотда УБМЖдан кейинги ГГБУ тизими ҳолати ва клиник хусусиятларига ёш омилининг таъсири ўрганилди. Тадқиқот болалар (0-18 ёш), катталар (19-64 ёш) ва қариялар (65 ёшдан юқори) гуруҳларида қиёсий таҳлилни ўз ичига олади. Тадқиқот мақсади – ёш гуруҳларидаги ГГБУ бузилишларининг динамикасини, клиник намоёнларини ва потенциал даволаш ёндашувларини баҳолаш эди. Материаллар ва усуллар: Ретроспектив ва проспектив тадқиқот дизайни қўлланилди, унда 450 нафар бемор (150 болалар, 200 катталар, 100 қариялар) иштирок етди. ГГБУ тизими ҳолати кортизол, АКТГ, КРҲ даражалари, динамик тестлар (инсулин-толерантлик тести, глукагон тести) ва клиник баҳолаш орқали аниқланди. Натижалар: Болалар гуруҳида ГГБУ бузилишлари преваленсияси 5-57% ни ташкил етди, кўпинча ўсиш гормони етишмовчилиги (ОГЙ) ва вақтинчалик гипогонадизм кузатилди, динамикаси тез-тез тикланиш билан кечди. Катталар гуруҳида преваленсия 27-32% га етди, қариялар гуруҳида эса 40-50% гача ошди, бу ерда сурункали адренал етишмовчилик ва гипотиреоз тез-тез учрайди. Ёш ошган сари бузилишларнинг тикланиш еҳтимоли пасаяди. Клиник намоёнлар: Болаларда ўсиш ва ривожланиш бузилишлари, катталарда чарчоқ ва когнитив дефицит, қарияларда эса юрак-қон томир касалликлари ва метаболик синдром кучайиши кузатилди. Муҳокама: Ёш омили ГГБУ тизими бузилишларининг динамикаси ва клиник курсига сезиларли таъсир кўрсатади, бу эса ёшга мослаштирилган скрининг ва даволашни талаб етади. Хулоса: УБМЖдан кейинги ГГБУ бузилишлари ёшга боғлиқ равишда фарқланади, шунинг учун ёш гуруҳларига мослаштирилган мониторинг ва терапия зарур. Ушбу тадқиқот янги биомаркерлар ва ёшга хос даволаш стратегияларини таклиф етади. Ушбу аннотация тадқиқотнинг асосий жиҳатларини қамраб олади, аммо мақола матнида батафсил маълумотлар келтирилган. Тадқиқотнинг долзарблиги УБМЖ оқибатларини яхшилаш ва эндокрин бузилишларни ерта аниқлашда ётади. Учраши кўрсаткичлари адабиёт маълумотларига асосланади ва клиник амалиётда қўлланилиши мумкин. Калит сўзлар: оғир бош мия жароҳати, гипоталамо-гипофизар-буйрак усти тизими, ёш омили, болалар гуруҳ, катталар гуруҳ, қариялар гуруҳ, эндокрин бузилишлар, клиник намоёнлар, динамика, қиёсий таҳлил, гипопитуитаризм, адренал етишмовчилик, ўсиш гормони етишмовчилиги, кортизол даражаси, скрининг, даволаш стратегиялари.

Перевод пока недоступен