AGRAR SOHA SAMARADORLIGINI K-MEANS KLASTERLASH USULI ASOSIDA STATISTIK BAHOLASH
Аннотация
Annotatsiya. Mazkur maqolada O'zbekiston viloyatlari bo'yicha agrar soha samaradorligini K-means klasterlash usuli asosida statistik baholagan bo’lib, O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo’mitasining 2020–2025 yillardagi rasmiy ma'lumotlari asosida 13 ta hudud uchun uchta samaradorlik indeksi — mehnat unumdorligi, yer samaradorligi va investitsiya samaradorligi hisoblangan. Mazkur hisoblangan natijalarda xalqaro tajriba asosida Elbow usuli yordamida optimal klasterlar soni k=3 deb aniqlangan. Natijalar viloyatlarni uch xil agrar samaradorlik modeli (nisbatan past samarali, yer-investitsiya intensiv va mehnat intensiv-yer ekstensiv) bo'yicha guruhlash mumkinligini ko'rsatdi. Kalit so'zlar: agrar soha samaradorligi, K-means klasterlash, Elbow usuli, z-score, mehnat unumdorligi, yer samaradorligi, investitsiya samaradorligi, viloyatlar tahlili, R dasturi, iqtisodiy barqarorlik. Аннотация. В данной статье проведена статистическая оценка эффективности аграрного сектора по регионам Узбекистана на основе метода кластеризации K-means. На основе официальных данных Национального статистического комитета Республики Узбекистан за 2020–2025 годы для 13 регионов рассчитаны три индекса эффективности — производительность труда, эффективность использования земли и инвестиционная эффективность. По результатам проведённых расчётов с учётом международного опыта с помощью метода Elbow оптимальное число кластеров определено как k=3. Полученные результаты показали возможность группировки регионов по трём различным моделям аграрной эффективности: относительно низкоэффективная, земельно-инвестиционно интенсивная и трудоинтенсивная-земельно-экстенсивная. Ключевые слова: эффективность аграрного сектора, кластеризация K-means, метод Elbow, нормализация z-score, производительность труда, эффективность использования земли, инвестиционная эффективность, региональный анализ, программа R, экономическая устойчивость. Abstract. This article presents a statistical assessment of agricultural sector efficiency across the regions of Uzbekistan using the K-means clustering method. Based on official data from the National Statistics Committee of the Republic of Uzbekistan for 2020–2025, three efficiency indices were calculated for 13 regions: labor productivity, land use efficiency, and investment efficiency. Drawing on international experience, the Elbow method was applied to determine the optimal number of clusters as k=3. The findings demonstrate that regions can be grouped into three distinct agricultural efficiency models: relatively low-efficiency, land-investment intensive, and labor-intensive land-extensive. Keywords: agricultural sector efficiency, K-means clustering, Elbow method, z-score normalization, labor productivity, land use efficiency, investment efficiency, regional analysis, R software, economic stability.
Перевод пока недоступен