Islom antroponimikasida shaxs nomlarining semantik va pragmatik xususiyatlari

Mazkur maqolada islom antroponimikasida shaxs nomlarining semantik va pragmatik xususiyatlari lingvistik nuqtayi nazardan tadqiq etiladi. Nomlarning etimologik asoslari, leksik-semantik guruhlari va pragmatik vazifalari arabiy, fors-tojik hamda turkiy an'analar kontekstida qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda Serl, Superanskaya va Ibn Manzur asarlariga asoslangan strukturaviy-semantik va pragmatik-funksional metodologiya qoʻllanilib, klassik arab lugʻatlari, oʻzbek onomastik tadqiqotlari va zamonaviy nom berish amaliyotidan tanlangan 312 ta islomiy antroponim korpusi tahlil qilinadi. Natijalar islom antroponimlarining toʻrtta asosiy semantik guruhga ajralishini koʻrsatadi: (i) Allohning ismlariga asoslangan teonim yasalmalar; (ii) etik-axloqiy ma'nodagi nomlar; (iii) tabiat va kosmik tushunchalardan kelib chiqqan nomlar; (iv) paygʻambarlar va Alloh doʻstlarining nomlari. Pragmatik jihatdan islomiy nomlar oʻzaro bogʻliq toʻrtta vazifani bajaradi: identifikativ, deyktik, ekspressiv-apellyativ va tabarruk (marosimiy-fotihaviy). Arabiy asosli nomlarning oʻzbek tilidagi fonologik adaptatsiyasi soddalashish, qisqarish va tovush almashinuvi kabi umumiy lingvistik qonuniyatlarga muvofiq kechib, dublet shakllarning boy tizimini hosil qiladi. Tadqiqot natijalari Gardiner maktabining nom ma'nosizdir nuqtayi nazaridan farqli ravishda, islomiy nomlar diniy, etik va ijtimoiy mazmunni bir vaqtda tashuvchi murakkab semiotik birliklar ekanligini tasdiqlaydi. Mazkur ish onomastika, sotsiolingvistika va islom madaniyatining lingvistik oʻrganilishi sohalariga oʻz hissasini qoʻshadi.

Перевод пока недоступен