Таҳририят мақоласи

Кириш сўзи

Асадуллаев Мақсуд Махмудовичт.ф.д., профессор, ТТА неврология ва тиббий психология кафедраси профессори, Россия тиббий техника ва Халқаро Турон фанлари академияси хақиқий аъзоси (Ўзбекистон)

Qon aylanish kasalliklari2024uz_cyrlСаҳифалар: 8-12

ABI

Аннотация

Ўзбекча · асл

Бутун жахон инсониятининг қирғини асосчиси, ўта катта ногиронлик ва айниқса ўлимсабабчиси “қон айланиш касалликлари”, яъни ўткир инсульт ва миокард инфаркти ва қатор бирқанча қон томир муаммолари билан боғлиқ бизнинг минтақамизда хам нафақат тиббиймуаммо, балки ижтимоий хавфлик холатига аниқ ўтганлиги давлат ва хукуматимизга, хамдабарча ахолимизга таниш. Давлат статистика агентлиги (2020-2024) кўп йиллар мобайнидаушбу касалликларни нихоятда кўплигини ва тинимсиз сезиларлик даражада кўпайиб хамдаачинарлийси жуда ёшариб бораётганлигини нафақат огохлантираётганлигини, балки бонгураётганлиги хаммага маълум! Илгари тиббиётда ўткир мия инсульти ва миокард инфаркти“Қарилар ва кексалар касаллиги” деб айтилган бўлса, бугун бу касалликлар “ўрта ва навқиронёш” касаллиги деб тан олишга тўғри келяпти. Илмий замонавий тиббиёт ушбукасалликлардаги эпидемиологик ўзгаришлар “атеросклероз” жараёнини кўпайиши ваёшариши билан боғлиқ деган фикрни илгари сурмоқда.Тўғри,бобомиз,улуғ олим ва нафақатмарказий Осиёда, балки бутун жахонда йирик ва ўчмас ўрин олган Абу Али ибн Сино “агаратеросклероз одамда ривожланмаса у ўлмас эди”,-деган иборалари хали хам ўз кучи ваахамиятида.Ачинарлийси шундаки атеросклероз таснифий (системалик) касалликбўлиб,барча йирик ва ўрта калибрлик қон томирларини иккига бўлинган(бифуркация) қисмидаминералл ва юмшоқ тўқимадан иборат,тошсимон,яъни гидрооксиаппат, кўринишида,баъзанпўлатдан хам қаттиқ,хатто болға билан уриб майдалаб бўлмийдиган когломератдир.Шунингучун охирги 30 ва 40 йилларда қон томир мутахассислари бу касалликларни даволаш мутлоқжаррохликдир деб муаммога нуқта қўйишган! Тўғри бугун жахонда ва республикамиздаминглаб каротидэндоартериоэктомия ва аорто коронар шунтлаш муолажалари бажарилмоқда,боз устига чет элга (айниқса Туркия, Хиндистон, Европага...) кўплаб ахолимиз даволанишмақсадида катта маблағ эвазига сафар қилмоқда. Лекин амалиётдан кейинги кўп сонликасоратлар, қарши кўсатмалик беморларнинг кўплиги (оғир кечувчи қанд диабети, идора қилиббўлмийдиган АГ, сурункали буйрак етишмовчилиги, чап қоринча қувватсизлиги,қари ва кексаёш...) ва артерия ёки аортага веноз ямоқ ёки шунт ишлатилиши оқибатида 3 ёки 5 йилдарестеноз вужудга келиши натжасида қайта жаррохлик муолажаси зарурияти масалани ўтачалкаштириб ва мураккаблаштириб юборди.Биз инсон танаси қон томирлари 100 млн.километр, яъни ер шарини экватор қисмида 2марта ўраб чиқишга етадиган узунликда эканлигини назарда тутсак, бирон бир аъзо, хаттоалохида хужайра хам овқат ва кислородга айнан қон томирга хаётий боғлиқлигини, агар қонкелиши тўсатдан, яъни ўткир ёки сурункалик.узоқ вақт мобайнида аста секин камайишиоқибати йирик муаммоларга сабаб бўлиши тушунарлик бўлади. Демак бугун инсоният жудакўп сонлик касалликлар(ўткир инсульт ва миокард инфаркти, ДЦЭ, ЮИК, стенокардия,сийдикчиқариш муаммолари, бўсунмийдиган қабзиятлик...) сабабчиси бўлган атеросклероз биланзамонавий илм нуқтаи назаридан,чуқурроқ ўрганишга,тахлил қилишга ва комплекс,яънимавжуд барча илмий мутахассисликлар иштирокида этиологиясини,патогенезини,клиник илква шаклланган даврларидаги хусусиятларини янгича назар билан ўрганиши лозим ва шарт!Тиббиёт фанлари асрлар мобайнида атеросклерозни қўлидан келганча чуқур ўрганишгахаракат қилмоқда,лекин ожизлиги касалликни шу кунгача касалланиш,ногиронлик ва ўлимкўрсаткичларини аниқ жиловлай олмаганлигида кўриниб турибди.Шу сабаблик биз,тиббиётходимлари Ўзбекистон Фанлар академияси президенти ва биорганик кимъё,ўсимлик модаларикимъёси ва ядро физикаси институтлари олий малакалик ва энг юқори тажрибалик химиклар,биологлар, физиклар,фармацевтларига мурожаат қилдик.Жаррохлик муолажасида олибташланган конгломерат,яъни гидрооксиаппат атерокальциноз пиликчани кимъёвий таркибига,унинг нафақат минералл қисмига,шунингдек оқсил,липид,ферментларига ,сифат ва сонкўрсаткичларини аниқ ўрганиб,фойиз муносабатларини аниқлаб,томир ичида тиғсиз бартарафқилиш мақсадини олдимизга қўйдик.Илмий изланишларимиз хайвонларда(каламуш вақуёнларда) мультифокал атеросклероз чақиришимиз лозимлигини ва бу мутлоқ одамзодхаётидан андоза олиб, яъни ёғлиқ, хамда углеводга бой овқат едириш ва гиподинамия холатига тушириш билан эришиш мумкинлигини аниқладик.Бу холат ахолимиз носоғлом хаёт тарзи ва норационал овқатланишини атеросклероз ривожланишида асосий ўрин эгаллаганлигини илмий асослади ва бизга соғлом ва рационал антиатеросклеротик овқатланиш рационини илмий асосланган куринишини зудлик билан ишлаб чиқиш вазифасини юклади. Қисқа қилиб айтганда халқимизни барча касалликларидан вужудга келган ўлим кўрсаткичини учдан икки қисмини (61,7%) ташкил қилаётган қон айланиш касалликлари ўлимига уруш эълон қилдик! Айнан ушбу журнал Тошкент тиббиёт академияси бошчилигида, Республика тез ва шошилинч ёрдам илмий маркази,В.В.Вахидов номлик республика илмий ва амалий жаррохлик маркази,Республика паталогик анатомия амалий маркази,Республика илмий амалий урология маркази ходимларини фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимъёси,Биорганик кимъё ва Ядро физикаси институтлари юқори малакалик олимлари билан хамкорликда бажарган илмий натижалари чоп қилиниши мақсадида таъсис қилинди ва бизга озгина бўлса хам атеросклероз жараёнига аниқликкиритиб,пировард натижада халқимиз саломатлигини ақлашда,ногиронлик ва хусусан ўлим кўрсаткичини камайтириш илмий асосланган имкониятини топсак мақсадга эришган бўлардик деб хисоблаймиз.Айнан журналимиз ушбу номерида атеросклероз ва атерокальциноз патогенези,морфологик кўриниши,даврлари,кимъёвий тузилиши,оқсил,липид,ферментатив ва минерал кўрсаткичлари, уларниг сифат ва сон,хамда бир бирларига бўлга муносабат кўрсаткичлари ўрганиш тарихи,мавжуд махаллий ва чет эл адабиётлари тахлилида баён қилинади.Шунингдек атеросклероз асосида ривожланган ўткир ва сурункалик аъзолар қон айланиш етишмовчилиги ва ўткир хамда сурункалик бузилиши турлик клиник мутахассислар(неврологлар,эндокринологлар,кардиологлар,травматологлар,урологлар...) томонидан бугунги кунгача ўрганилган томонлари ва келажакда ўрганилиши лозим бўлган илмий вазифалар ва йўналишлар ёритилишга харакатлар натижаси чоп қилинди.

English

"Today, it becomes evident to society that the primary threat to humanity is the prevalence of 'cardiovascular diseases,' specifically strokes and heart attacks. These not only pose significant medical problems in our region but also present a social threat. According to the data from the state statistical agency for the years 2020-2024, the incidence of cardiovascular diseases has significantly increased, reaching a high level, and, most importantly, the age at which people are affected by these diseases is decreasing.Our great scientist and philosopher, Abu Ali ibn Sina, also known as Avicenna, expressed wisdom by emphasizing the power and importance of atherosclerosis in the human body. He stated: 'If atherosclerosis does not develop in the body, a person will not die.'Unfortunately, atherosclerosis is a systematic disease affecting all large and medium-sized arteries. It is characterized by the formation of deposits consisting of minerals and soft tissues, especially at the bifurcation (branching point) of major arteries. These deposits can be solid and form conglomerates, and they can be extremely stable. Therefore, in the late 30s and 40s, vascular specialists turned to surgical treatment of these diseases, solving the issue directly through surgical intervention. Indeed, many surgical procedures, such as carotid endarterectomy and aorto-coronary bypass, are performed worldwide and in our republic today. Many of our citizens travel abroad (particularly to Turkey, India, Europe, etc.) for treatment in major medical centers, with the main goal being health restoration.However, after surgical intervention, many patients experience numerous complications, including problems with the cardiovascular system (e.g., obesity, type 2 diabetes, arterial hypertension, kidney damage, and urinary deficit, left ventricular failure, left atrial stenosis, blood flow problems in the liver and intestines), as well as complications after using venous grafts or aortic shunting, leading to restenosis (re-narrowing) after 3 or 5 years, requiring further surgical intervention and more complex treatment. Our vascular system consists of blood vessels with a total length exceeding 100 millionkilometers, comparable to covering the Earth's equator twice. Each organ, including cells and tissues,relies on a constant supply of oxygen and nutrients through blood vessels. Any disruption in bloodflow, whether due to narrowing or blockage of a vessel, can have significant consequences.Therefore, modern science, considering atherosclerosis as the primary cause of many chronicdiseases (such as strokes, myocardial infarctions, type 2 diabetes, chronic kidney failure, angina,urinary problems, unexplained constipation, etc.), emphasizes the need for in-depth research on thisdisease from the perspective of contemporary medical science. This includes studying its etiology,pathogenesis, clinical features at early and advanced stages, as well as conducting a comprehensiveanalysis involving all existing medical specialists.Medical science has actively moved towards a deep understanding of atherosclerosis in recentdecades. However, this disease is still not fully understood. Therefore, we, as medical specialists,have turned to highly qualified chemists, biologists, physicists, and pharmacists working in prominentinstitutions in Uzbekistan, such as the Academy of Sciences, the Presidential Academy of Sciencesin bioorganic chemistry, the Institute of Modeling, and Nuclear Physics. We sought their contributionsto this important research area.Our animal studies on birds and rabbits have shown that resistance to multifocalatherosclerosis is possible through maintaining a healthy lifestyle, including moderate consumptionof protein, fat, and carbohydrates, as well as preventing hypodynamia. This situation emphasizes theimportance of a healthy lifestyle and rational nutrition in the development of atherosclerosis. It alsosets the task of developing a scientifically based ration for anti-atherosclerotic nutrition, consideringlocal peculiarities.In short, we have declared a battle for improving the health of our population, preventingdeaths from cardiovascular diseases, which constitute more than half (61.7%) of total deaths.This journal was created to disseminate and discuss scientific and practical results obtainedthrough joint efforts of the institutes of the Tashkent Medical Academy, the Republican Scientific andPractical Center of Emergency Medical Care named after V.V. Vakhidov, the Republican Center forPathological Anatomy, and the Republican Center for Urology.The main goal is to increase awareness and exchange scientific achievements in the field ofatherosclerosis to develop scientifically justified methods for maintaining population health, reducingdisability, and mortality, especially from cardiovascular diseases.

Иқтибослар ва манбалар

0 та иқтибос0 та фойдаланилган манба

Кўрсаткичлар — AkademScholar