ИНГЛИЗ ВА ЎЗБЕК ТИЛЛАРИДА ШАРТ КОНСТРУКЦИЯЛАР КОМИССИВ НУТҚ АКТЛАРИ СИФАТИДА

Мақолада инглиз ва ўзбек тилларида шарт конструкцияларининг прагматик аспекти ўрганилган. Хусусан, унда қиёсланаётган тилларда шарт муносабат билдирувчи конструкцияларнинг комиссив нутқ акти вазифасини бажариш имконияти таҳлил қилинган. Таҳлил натижалари шуни кўрсатадики, инглиз ва ўзбек тилларида шарт формалар муайян коммуникатив муҳитда таклиф, ишонтириш, ваъда, дўқ (пўписа) каби комиссив актларни бажаради. Инглиз тилидан фарқли равишда, ўзбек тилида шарт конструкциялар рози бўлиш, қасам ичиш ва ниятини ошкор қилиш сингари комиссив акт функциясини бажаради. Ифода шакли ва тарзига кўра, қиёсланаётган тилларда комиссив акт вазифасини бажарувчи шарт формалар синтактик қатламда имплицит тарзда ўз контекстида реаллашиши ўхшаш хусусиятдир. Ушбу тадқиқотда лингвистик тавсифлаш, дискурс таҳлил, прагматик таҳлил методларидан фойдаланилган. Жумладан, инглиз ва ўзбек тилларида шарт муносабатларини ифодаловчи тил бирликларининг муайян перформатив нутқ акти, хусусан, комиссив нутқ акти вазифасини бажариш бўйича илмий адабиётларни таҳлил қилишда лингвистик таснифлаш, уларнинг комиссив акт сифатидаги прагматик аспектини очиб беришда дискурс таҳлил ва прагматик таҳлил усулларидан фойдаланилган. Тадқиқотнинг натижалари асосида қуйидаги хулосалар шакллантирилди: инглиз ва ўзбек тилларида шарт муносабат ифодаловчи формалар муайян коммуникатив контекстда комиссив нутқ акти вазифасини бажариши мумкин; комиссив нутқ акти вазифасини бажараётган шарт конструкцияларнинг тил синтактик сатҳида имплицит тарзда ифодаланиши ўхшаш хусусиятдир; шарт конструкцияларнинг комиссив нутқ актини бажаришида ижтимоий контекст, сўзловчининг коммуникатив мақсади каби омиллар муҳим ўрин тутади.

Ҳали таржима қилинмаган