ИЧАК МИКРОБИОТАСИНИНГ ДИСБИОЗИ ВА КАСАЛЛИКЛАР РИВОЖЛАНИШИ ЎРТАСИДАГИ МУНОСАБАТЛАР
Аннотация
Резюме. Ичак микробиотаси дисбиози ичак ва ичакдан ташқари касалликларнинг патогенези билан боғлиқлиги тўғрисида тобора кўпроқ далиллар тўпланаяпти. Ичак касалликларига ичакнинг яллиғланиш касаллиги, ичак қўзғалувчанлиги синдроми (ИҚС) ва целиакия касаллиги киради, ичакдан ташқари касалликларга эса аллергия, астма, метаболик синдром, юрак-қон томир касалликлари ва семириш киради. Ушбу ҳолатларнинг кўпчилигида касалликнинг ривожланишига олиб келадиган механизмлар йўғон ичак микробиотаси, унинг метаболик маҳсулотлари ва организм иммун тизимининг ўртасидаги асосий ўзаро мутуалистик муносабатларни ўз ичига олади. Ҳаётнинг бошида “соғлом” муносабатларни ўрнатилиши ичак гомеостазини сақлаб қолиш учун жуда муҳим аҳамиятга эга. Йўғон ичакнинг “соғлом” микробиотаси нима эканлигини ҳали аниқ тушунмаган бўлсак-да, кўплаб сўнгги тадқиқотлар натижасида соғлом микробиота билан боғлиқ бўлган ўзига хос бактериал турларни аниқлайдиган расм пайдо бўлмоқда. Хусусан, йўғон ичак шиллиқ қаватида яшовчи бактериал турлар хўжайин ҳужайралари билан тўғридан-тўғри алоқа қилиш ёки бактериал метаболитлар орқали билвосита алоқа қилиш орқали мезбон ҳужайра гомеостазини сақлашга ёки яллиғланиш механизмларининг бошланишига таъсир қилиши мумкин. Яллиғланишдан ташқари, ичак микробиотасидаги бузилишлар колоректал саратон ривожланиши билан боғлиқ бўлган баъзи далиллар мавжуд. Бундай ҳолда, дисбиоз энг муҳим омил эмас, балки диета ва микробиомалар ўзаро таъсирининг маҳсулотлари бўлиши мумкин. Юқори протеинли диеталар йўғон ичак микробиотаси томонидан канцероген метаболитларни ишлаб чиқаришга олиб келади, бу эса йўғон ичак эпителиясида неоплазия ривожланишига олиб келиши мумкин. Борган сари сезгир бўлган метаболомик усуллар нейросигналлар ёки нейротрансмиттерлар ролини тақлид қилувчи ёки бажарадиган микробиома томонидан ишлаб чиқарилган кичик молекулаларни аниқлашдир. Пробиотик аралашувлар одамларда ҳам, кемирувчиларда ҳам психологик сўнгги нуқталарни ўзгартириши мумкинлиги ҳақидаги далиллар билан биргаликда, бу топилмалар кўпинча ГИ (гастро-интестинал) касалликлари билан боғлиқ бўлган МНС (марказий нерв система) коморбидиялари микробиал дисбиоз натижасида ичакда пайдо бўлиши мумкинлигини кўрсатади. Ушбу шарҳ ичак микробиотаси касалликнинг ривожланишига қанчалик таъсир қилишини кўрсатадиган мавжуд далилларни умумлаштиради. Ҳозирги маълумотларга асосланиб, биз бактериал аралашув орқали йўғон ичак микробиота таркибига фойдали таъсир кўрсатиш ва касаллик фаоллигини камайтириш потенциалини баҳолашимиз мумкин. Калит сўзлар: микробиома; қисқа занжирли ёг ъкислоталари; ичак саломатлиги; йўғон ичакдаги метаболома; ичак-мия ўқи; яллиғланиш
Ҳали таржима қилинмаган