Жиноят қонуни вақт бўйича амал қилиши принципи: шаклланиши ва ривожланиши

Қонуннинг вақт бўйича амал қилиши муаммоси тарихан қонуннинг орқага қайтиш кучи ёки орқага қайтиб амал қилиши муаммоси сифатида ривожланган ва келиб чиқиши узоққа бориб тақалади. Енгиллаштирувчи ҳолатларда қонуннинг орқага қайтиш кучидан нафақат кадимги Афинада, балки қадимги Мисрда ҳам қўлланилган. Қонуннинг орқага қайтиб амал қилмаслиги принципи илк бор Рим ҳуқуқида аниқ шакллантирилган бўлиб, милоддан аввалги II асрнинг охирига келиб, мавжуд ҳуқуқий тартиб ва иқтисодий манфаатларни ҳимоя қилиш учун жиноят ва фуқаролик ҳуқуқида аллақачон қўлланилган эди. Рим ҳуқуқининг асосий принципи бўлиб, қонун кучининг фақат келаси замон учун тан олиниши бўлган, илгари вужудга келган юридик фактлар ва муносабатларга нисбатан олдинги нормалар амал қилиши зарур, яъни “leges et constitutionis futuris certum est dare formam negotiis, non ad facta praeteria revocari”. Ўрта асрларда жиноятчилар уларга нисбатан муайян қонун қўлланилишини талаб қилиш ҳуқуқига эга эмас деб ҳисобланган. Қонунийлик принципи ғоя сифатида Маърифат даврида ишлаб чиқилган бўлсада, XIX асрнинг бошида айнан Фейербах уни ғоядан бир неча жиҳатларга эга принципга айлантирди, ўзига хос ҳуқуқий доктрина яратди. Вақт ўтиши билан жиноят қонунининг вақт бўйича амал қилиши тўғрисидаги фикр ва қарашлар нормалар сифатида декларация, конституция ва жиноят қонунларида мустаҳкамлана бошлаган.

Hali tarjima qilinmagan