Pantheism of knowledge in Abu Nasr Farabi’s philosophy

Ilk Uyg‘onish davrining qomusiy olimi, antik yunon falsafasini qaytadan jonlantirgan, yangi falsafiy nazariya va xulosalar bilan boyitgan, Sharq musulmon falsafasini yaratgan daho Abu Nasr Forobiydir. Forobiy qadimgi yunon madaniyati manbalarini Arastu, Aflotun, Ptolemey kabi faylasuflarning ijod mahsullari yordamida o‘rgandi. Shuningdek, u ko‘chmanchi qabilalardan So‘g‘d, Xuroson, Sosoniylar davlati, Kushon davlati xalqlarining madaniyatini o‘rgandi. Mutafakkir o‘z davrida mantiqan tugallangan yetuk falsafiy tafakkurni yaratdi. Uning negiziga inson va uning yaratuvchilik faoliyatini qo‘ydi. Inson Alloh tomonidan yaratilgan barcha jonzotlarning gultojisi, sababi bo‘lib, uning xatti-harakati boshqa mavjudotlarga ato etilmagan sifatda – aqlda deb ko‘rsatdi. Mutafakkirning ilmiy, falsafiy va ma’naviy-axloqiy qarashlarining aqliy faoliyati masalasi insonning baxt-saodatga erishuvi nuqtai-nazari bilan bog‘liq tarzda muhokama qilinadi. Abu Nasr Forobiy ta’limotida yoritilgan qarashlarni o‘rganish, tahlil qilish va hayotga tatbiq etishning ahamiyati yangilanayotgan O‘zbekiston jamiyatini barpo etishning asosiy maqsadi va barkamol shaxsni tarbiyalash jarayoni sifatida ilmiy asoslangan. Mazkur maqola aqliy bilishning Abu Nasr Forobiy falsafasida ifodalanishi haqida bayon qiladi. Biz unda faylasufning aql to‘g‘risidagi nazariy tahlillarining panteistik jihatlarini ko‘rishimiz mumkin.

Hali tarjima qilinmagan