ҚАЛҚОНСИМОН БЕЗ КАСАЛЛИКЛАРИ БЎЛГАН ОНАЛАРДАН ТУҒИЛГАН ЧАҚАЛОҚЛАРДА МИКРОЭЛЕМЕНТЛАР СТАТУСИ ВА НЕОНАТАЛ ТИРЕОИД ФУНКЦИЯСИ

Резюме. Мақсад. Қалқонсимон без бузилишлари репродуктив ёшдаги аёлларда учрайдиган эндокрин касалликлар орасида энг кенг тарқалганлардан бири бўлиб, ҳомиланинг ривожланишига таъсир кўрсатиши мумкин. Йоддан ташқари, бир нечта микроэлементлар қалқонсимон без гормонларининг синтези, метаболизми ва антиоксидант ҳимоясида иштирок этади. Ҳомиладорлик даврида оналарда қалқонсимон без функциясининг бузилиши ҳомиладаги минерал алмашинувга ва янги туғилган чақалоқларнинг эндокрин ҳолатига таъсир кўрсатиши мумкин. Усуллар. Ушбу кузатув-қиёсий тадқиқотга 2020–2025 йиллар орасида Ўзбекистоннинг ихтисослашган тиббиёт марказларида туғилган 133 нафар янги туғилган чақалоқ киритилди. Чақалоқлар оналарининг қалқонсимон без касаллигига (аутоиммун тиреоидит ва диффуз токсик зоб) кўра гуруҳларга бўлинди; назорат гуруҳини қалқонсимон без патологияси бўлмаган оналардан туғилган чақалоқлар ташкил этди. Чақалоқларни баҳолаш клиник кўрик, антропометрик ўлчовлар ва Апгар шкаласи бўйича ўтказилди. Лаборатор текшириш гематологик ва биокимёвий таҳлилларни, радиоиммун усул ёрдамида неонатал қалқонсимон без функциясини баҳолашни ва инструментал нейтрон активация таҳлили ёрдамида сочдаги микроэлементлар концентрациясини аниқлашни ўз ичига олди. Статистик таҳлил параметрик бўлмаган тестлар ва логистик регрессия моделлари ёрдамида амалга оширилди; статистик аҳамиятлилик P < 0,05 даражасида белгиланди. Натижалар. Қалқонсимон без дисфункцияси бўлган оналардан туғилган чақалоқларда микроэлементлар концентрациясида назорат гуруҳига нисбатан сезиларли фарқлар аниқланди. Диффуз токсик зоб бўлган оналар ва аутоиммун тиреоидитнинг айрим кичик гуруҳларидан туғилган чақалоқларда йод, кальций, уран, темир, марганец, бром, рух ва сурьма миқдори ошган, кобальт, симоб ва селен концентрацияси эса камайган. Етарлича даволанмаган қалқонсимон без касаллиги бўлган оналарда туғилган чақалоқларда микроэлементлар мувозанати бузилиши янада аниқроқ кузатилди. Транзитор неонатал гипотиреоз ва транзитор неонатал тиреотоксикоз билан туғилган чақалоқларда ҳам минерал таркибдаги фарқлар аниқланди. Хулоса. Ҳомиладорлик даврида оналик қалқонсимон без дисфункцияси неонатал микроэлементлар ҳолатининг ўзгаришлари билан боғлиқ. Оналик қалқонсимон без касаллигининг етарли даражада даволаниши ва компенсацияси неонатал минерал алмашинувидаги бузилишларнинг камроқ ифодаланиши билан боғлиқ бўлди. Ушбу натижалар ҳомиладорлик даврида оналик эндокрин ҳолати неонатал минерал мувозанатига ва эрта метаболик адаптацияга таъсир кўрсатиши мумкинлигини кўрсатади. Калит сўзлар: қалқонсимон без дисфункцияси оналарда; ҳомиладорликда қалқонсимон без касаллиги; янги туғилган чақалоқлар; микроэлементлар; неонатал қалқонсимон без функцияси; минерал алмашинув

Hali tarjima qilinmagan