Asosiy kontentga oʻtish
Maqola

MERKEZİ ASYA’DA VE ANADOLU’DA 15-19. YÜZYILLARDA TEZKİRECİLİK GELENEĞİ

Dilfuza RahmatovaInstitute of Central Asian Peoples’ Languages and Culture under Samarkand State University named after Sharof RashidovSaodat YuldoshevaDepartment of Uzbek Language and Literature, Samarkand State Pedagogical InstituteFiruza BuriyevaDepartment of Uzbek Language and Literature, Samarkand State Pedagogical Institute
2026tr
ABI

Annotatsiya

Günümüzde Orta Asya halklarının kadim köklerine yönelik akademik ilgi; iktisadi ve sosyal yapıdan dinî inanışlara, kozmolojik tasavvurlardan maddi kültür varlıklarına kadar geniş bir yelpazede ivme kazanmaktadır. Türk dünyasının düşünce ve sanat mirası, tarihin en derin katmanlarıyla iç içe geçmiş, çok boyutlu bir yapı arz eder. Bu mirası anlamlandırmada şairlerin yaşam öykülerini, edebî şahsiyetlerini ve eserlerinden seçkileri bir araya getiren “tezkireler”, yalnızca birer biyografi derlemesi değil; edebiyat tarihimizin estetik, ideolojik ve dilsel kodlarını muhafaza eden birer ana kaynak niteliğindedir. Nitekim yakın dönem edebiyat tarihçileri, geçmişin edebî manzarasını kurgularken bu tezkirelerin sunduğu verileri temel birer hareket noktası olarak kabul etmektedir. Son yıllarda, bölge ülkelerinin akademik dünyasında yaşanan kurumsal dönüşümler ve küresel bilimsel standartlara adaptasyon süreci, bu birincil kaynakların disiplinler arası bir bakış açısıyla yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Tezkirecilik; sadece metin şerhi değil, aynı zamanda edebî eleştiri ve tarih yazımının müstakil bir dalı olarak kendi gelişim evrelerine sahiptir. Özbek halkının bağrından çıkan Ebu Reyhan Birunî, el-Harezmî, Mirza Uluğbek, Ali Şir Nevâî ve Zahîrüddin Muhammed Bâbür gibi cihanşümul şahsiyetler; sadece fen bilimlerinde değil, dünya kültür hazinesini zenginleştiren edebî ve felsefi keşiflerde de öncü roller üstlenmişlerdir. Mezkûr şahsiyetlerin bıraktığı mirasın yalnızca sanatsal üretim boyutuyla sınırlı kalmadığı; aynı zamanda edebiyat kuramı, retorik ve tenkit sahalarında da birer ekol inşa ettiği görülmektedir. Ancak Özbek edebiyat bilimi ve edebî tenkit tarihinin tüm yönleriyle eksiksiz şekilde aydınlatıldığını söylemek henüz mümkün değildir. Geçmişin edebî birikimi, durağan bir “mazi” olmaktan ziyade, bugünün edebî süreçlerini de besleyen dinamik bir kaynaktır. Bu bağlamda, tezkirelerin ve klasik eleştiri metinlerinin analizi; kadim devirlerden modern çağa uzanan, kopukluklardan arındırılmış ve bütüncül bir Özbek edebiyat tarihinin inşası için sarsılmaz bir temel teşkil edecektir.

Hali tarjima qilinmagan

Identifikatorlar

Iqtiboslar va manbalar