TOSHKENT SHAHRIDA BARQAROR URBANIZATSIYANI TA'MINLASH MUAMMOLARINI HAL ETISHNING INTEGRATSIYALASHGAN YECHIMI SIFATIDA RAQAMLI EGIZAK (DIGITAL TWIN) TEXNOLOGIYASINI JORIY ETISH
Annotatsiya
Toshkentda jadal urbanizatsiya, qurilish zichligi va aholi sonining o'sishi muhandislik hamda transport infratuzilmasiga, shuningdek, atrof-muhitga tushadigan yuklamani oshirmoqda; shahar boshqaruvining har bir sohani alohida yurituvchi an'anaviy (sektoral) shakli esa ushbu muammolarni kompleks hal etishga imkon bermaydi. Tadqiqotning maqsadi — shahar boshqaruvining o'nta muhim yo'nalishini yagona raqamli platformada birlashtiruvchi, ilmiy asoslangan raqamli egizakning konseptual modelini ishlab chiqishdir. Tizimli yondashuv va loyihaviy tadqiqotlar metodologiyasi (Design Science Research) asosida to'rt qatlamli arxitektura (ma'lumotlarni yig'ish, qayta ishlash, tahlil va modellashtirish, ilovalar) loyihalandi. Yo'nalishlar ekspertlar fikri hamda Toshkent shahrining shaharsozlik hujjatlari tahlili asosida uchta mezon bo'yicha tanlandi va yo'nalishlararo integratsiya «yo'nalish — ma'lumot manbai» bog'liqlik matritsasi yordamida tahlil qilindi. Transport, muhandislik tarmoqlari, ekologik monitoring, shahar aerodinamikasi, insolyatsiya, tarixiy meros, neyrourbanistika, seysmik xavfsizlik, favqulodda vaziyatlarni boshqarish va aqlli texnik xizmat ko'rsatishni qamrab oluvchi model taklif etilib, har bir yo'nalish uchun texnologik yechimlar belgilandi. Konseptual bog'liqlik matritsasiga ko'ra, 45 ta yo'nalish juftligidan 43 tasi kamida bitta umumiy ma'lumot manbaiga ega. Qurilish loyihalarini insolyatsiya, havo oqimi, transport va muhandislik tarmoqlariga ta'siri bo'yicha ko'p mezonli tekshirish tartibi formallashtirildi. Raqamli pasport va prognozli texnik xizmat ko'rsatish xarajatlarni taxminan 35% gacha kamaytirishi mumkinligi baholandi; bu qiymat xalqaro manbalarda keltirilgan oraliqlarning yuqori chegarasiga to'g'ri keladi va tajriba-sinov (pilot) loyihasida tasdiqlanishi lozim. Modelni PropTech mahsuloti sifatida tijoratlashtirishning ikki yo'li aniqlandi. Model Toshkentga xos bo'lgan seysmik xavf, madaniy merosni muhofaza qilish va ko'p qavatli qurilishning jadal o'sishini bitta platformada birgalikda ko'rib chiqadi, bir yo'nalishli yondashuvlardagi bo'shliqni to'ldiradi va kelgusidagi tajriba-sinov loyihalari uchun metodik asos yaratadi.