Asosiy kontentga oʻtish
Maqola

So‘lak biomarkerlari asosida dental kariesni erta aniqlash: zamonaviy biokimyoviy va molekulyar yondashuvlar

2026en
ABI

Annotatsiya

Dolzarbligi. Dental karies dunyoda eng ko‘p uchraydigan noinfeksion kasalliklardan biri. An’anaviy klinik va rentgenologik usullar kasallikni odatda mineral yo‘qotish allaqachon yuz bergan bosqichda aniqlaydi. Avvalgi karies tajribasiga tayangan xavf baholash esa bolalarda hamda kasallik o‘tmagan odamlarda kam ishonchli. So‘lak noinvaziv yig‘iladi va og‘iz bo‘shlig‘i muhitini ham, organizmning umumiy holatini ham aks ettiradi, shuning uchun biomarkerlarning istiqbolli manbai sifatida qaraladi. Maqsad. Kariesni erta aniqlash va xavf darajasini tabaqalash uchun taklif qilingan so‘lakning biokimyoviy, mikrobiologik va molekulyar (omiks) biomarkerlarini ko‘rib chiqish, ularning diagnostik imkoniyatlarini va klinikaga joriy etishdagi to‘siqlarni baholash. Usullar. PubMed/MEDLINE, Scopus va Web of Science bazalaridagi hakamlik qilingan ilmiy manbalar SANRA mezonlariga muvofiq narrativ sharh shaklida tahlil qilindi. Natijalar. So‘lak oqimi tezligi, pH, bufer sig‘imi, mutans streptokokklar va laktobatsillalar miqdori kabi an’anaviy ko‘rsatkichlar kariesga bog‘liq, ammo bu bog‘liqlik o‘rtacha va yakka holda kasallikni aniq bashorat qilishga yetmaydi. Proteomik va peptidomik profillar, so‘lak mikrobiomi, metabolomik ko‘rsatkichlar hamda genetik variantlar kariesli va kariessiz guruhlarni farqlashda yuqoriroq imkoniyat ko‘rsatgan. Biroq ko‘pchilik natijalar mustaqil tashqi validatsiyadan, namuna olishni standartlashtirishdan va prospektiv baholashdan o‘tmagan. Xulosa. Kariesni erta aniqlash uchun bitta so‘lak markeri yetarli emas. Eng real yo‘l xost, mikrob va metabolik ma’lumotlarni birlashtirgan ko‘p markerli panellardir. Bunday panellar yirik prospektiv kogortlarda STARD tamoyillari bo‘yicha tekshirilib, joyida tashxis (point-of-care) texnologiyalari bilan uyg‘unlashtirilishi kerak.

Hali tarjima qilinmagan

Identifikatorlar

Iqtiboslar va manbalar