ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ МЕЛКОСЕРИЙНОГО ПРОИЗВОДСТВА НА ОСНОВЕ ИМИТАЦИОННОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ ГИБКИХ ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ СИСТЕМ
Annotatsiya
Проведён анализ российских и зарубежных исследований применения имитационного моделирования для повышения эффективности мелкосерийного производства в составе гибких производственных систем. Цель работы — систематизация технологических и организационных подходов к проектированию и управлению гибкими производственными системами в условиях многономенклатурного выпуска, сопоставление методов моделирования и обоснование влияния имитационного моделирования на технико-экономические показатели систем. Методология включала библиографический анализ более 60 источников из баз eLibrary.ru, CyberLeninka, Scopus и Web of Science за 1979–2025 гг., классификацию подходов по структуре производства, математической основе модели и оцениваемым критериям эффективности, а также сопоставление результатов вычислительных экспериментов. Установлено, что мелкосерийное производство характеризуется потерями при переналадке, загрузкой оборудования на уровне 35–50 % и изменчивостью производственного цикла. Дискретно-событийное имитационное моделирование позволяет выявлять узкие места, согласовывать загрузку параллельных ресурсов и повышать коэффициент загрузки оборудования до 90–95 %, а применение цифровых двойников позволяет сократить длительность производственного цикла до 82 %. Сформулированы направления дальнейших исследований: интеграция имитационных моделей с системами управления предприятием в режиме реального времени, разработка критериев адаптации моделей к стохастическим возмущениям и типизация моделей для малых предприятий. Практическая значимость исследования заключается в обосновании методических принципов внедрения имитационного моделирования и цифровых двойников в мелкосерийное машиностроительное производство, позволяющих повысить загрузку оборудования, сократить потери при переналадке и снизить риски управленческих решений. UZ Moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlari tarkibida kichik seriyali ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda imitatsion modellashtirishdan foydalanish bo'yicha Rossiya va xorijiy tadqiqotlar tahlil qilindi. Ishning maqsadi ko'p nomenklaturali ishlab chiqarish sharoitida moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlarini loyihalash va boshqarishga doir texnologik hamda tashkiliy yondashuvlarni tizimlashtirish, modellashtirish usullarini taqqoslash va imitatsion modellashtirishning tizimlarning texnik-iqtisodiy ko'rsatkichlariga ta'sirini asoslashdan iborat. Metodologiya 1979–2025- yillar oralig'ida eLibrary.ru, CyberLeninka, Scopus va Web of Science bazalaridan olingan 60 dan ortiq manbaning bibliografik tahlilini, ishlab chiqarish tuzilmasi, modelning matematik asosi va baholanadigan samaradorlik mezonlari bo'yicha yondashuvlarni tasniflashni, shuningdek, hisoblash tajribalari natijalarini taqqoslashni o'z ichiga oldi. Tahlil natijalariga ko'ra, kichik seriyali ishlab chiqarishda qayta sozlash bilan bog'liq yo'qotishlar, uskunalarning 35–50 % darajadagi yuklanishi va ishlab chiqarish siklining o'zgaruvchanligi kuzatiladi. Diskret-hodisaviy imitatsion modellashtirish tor joylarni aniqlash, parallel resurslar yuklanishini muvofiqlashtirish va uskunalarning yuklanish darajasini 90–95 % gacha oshirish imkonini beradi, raqamli egizaklardan foydalanish esa ishlab chiqarish sikli davomiyligini 82 % gacha qisqartirish imkoniyatini ko'rsatadi. Kelgusidagi tadqiqot yo'nalishlari sifatida imitatsion modellarni real vaqt rejimida korxonani boshqarish tizimlari bilan integratsiyalash, modellarni stoxastik o'zgarishlarga moslashtirish mezonlarini ishlab chiqish va kichik korxonalar uchun tipik modellarni shakllantirish belgilandi. Tadqiqotning amaliy ahamiyati kichik seriyali mashinasozlik ishlab chiqarishiga imitatsion modellashtirish va raqamli egizaklarni joriy etishning uslubiy tamoyillarini asoslashdan iborat bo'lib, bu uskunalar yuklanishini oshirish, qayta sozlash bilan bog'liq yo'qotishlarni kamaytirish va boshqaruv qarorlari xatarlarini pasaytirish imkonini beradi.
Hali tarjima qilinmagan