TALABALARNING LINGVISTIK INTELLEKTI VA LEKSIK BOYLIGI O‘RTASIDAGI EMPIRIK BOG‘LIQLIK
Annotatsiya
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talabalarning lingvistik qobiliyati (tilni idrok etish, nutqni shakllantirish, so‘z va iboralarni samarali qo‘llash qobiliyati) hamda leksik boyligi (lug‘at tarkibining hajmi, xilma-xilligi, semantik chuqurligi va nutqiy faolligi) o‘rtasidagi empirik bog‘liqlik kompleks tadqiq etilgan. Psixolingvistika va leksikologiya nazariyalariga asoslanib, lingvistik qobiliyatning talabalarning so‘z boyligini shakllantirish va rivojlantirishdagi roli o‘rganilgan. Tadqiqotda 280 nafar talaba (bakalavriat va magistratura bosqichlari, yoshi 18–25) ishtirok etgan. Lingvistik qobiliyatni baholash uchun psixolingvistik testlar (nutqni idrok etish va ishlab chiqarish bo‘yicha vazifalar), leksik boylikni o‘lchash uchun esa yozma insho tahlili, lug‘at testi, Type-Token Ratio (TTR), Guiraud indeksi va leksik zichlik ko‘rsatkichlari qo‘llanilgan. Natijalar lingvistik qobiliyat yuqori bo‘lgan talabalarda leksik boylik darajasi sezilarli yuqori ekanligini ko‘rsatdi (Pearson korrelyatsiya koeffitsienti r = 0,72; p < 0,001). O‘zbek tilshunosligi va psixolingvistikasidagi milliy tadqiqotlar (lug‘at ustida ishlash metodikasi, interaktiv usullar) xalqaro tajribalar bilan solishtirilgan. Maqola ta’lim jarayonida lingvistik qobiliyatni hisobga olgan holda leksik boylikni rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi. Tadqiqot natijalari til o‘qitish metodikasini takomillashtirish, talabalarning nutqiy kompetensiyasini oshirish va milliy ta’lim standartlarini yangilashda muhim ahamiyat kasb etadi.