ZARAFSHON VOHASI CHAKANDAZORLARIDA HASHAROTLARNING BIRGA UCHRASHI VA ENTOMOFAGLARNING FITOFAGLAR BILAN FAZOVIY BOG‘LIQLIGI
Annotatsiya
Zarafshon daryosi bo‘ylab joylashgan 12 ta chakandazorda (Hippophae rhamnoides L.) 2022–2026-yillarda qayd etilgan 41 ta hasharot taksoni (3768 ekz.) asosida turlarning birga uchrash tuzilmasi va entomofaglarning o‘ljalari bilan fazoviy bog‘liqligi tahlil qilindi. Nuqtalar × taksonlar matritsasida C-score ko‘rsatkichi tasodifiy modeldagidan ahamiyatli yuqori bo‘ldi (SES = 2,49; p = 0,018), ya’ni turlar nuqtalar bo‘ylab bir-biridan ajralgan guruhlar hosil qiladi. Tarqalish naqshi bo‘yicha ikki guruh ajraldi. Birinchisi (Euproctis chrysorrhoea, Archips rosana, Philaenus spumarius) faqat beshta nuqtada, aynan bir xil tarkibda uchradi. Ikkinchisi (Altica balassogloi, Lissonota sp., Mantidae) o‘rta oqimdagi N6–N9 nuqtalarida butunlay qayd etilmadi. Entomofaglarning umumiy soni fitofaglar soni bilan bog‘liq bo‘ldi (rₛ = 0,69; p = 0,013). Biroq gulpashshalar shiralar bilan, Lissonota sp. yog‘ochxo‘rlar bilan, chavandoz arilar qurtlar bilan ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatmadi. Natijalar chakandazorlardagi entomofaglar ma’lum o‘lja zichligiga emas, yashash joyining umumiy holatiga bog‘liq ekanini ko‘rsatadi.