“LISON UT-TAYR” DOSTONIDA SHOH-U GADO KONSEPTI TALQINLARI
Annotatsiya
Maqolada Alisher Navoiyning “Lison ut-tayr” dostonida shoh-u gado konseptining talqin xususiyatlari tadqiq etiladi. Dostonning sujet asosi – qushlarning “shohlar shohi” Simurg‘ni izlab yo‘lga chiqishi – shoh va gado munosabatini asarning g‘oyaviy ramkasiga aylantirgani ko‘rsatiladi: qushlar o‘zlarini “gadolarning gadoyi” deb atab, haqiqiy Podshohga yetishni istaydilar. Shunqor, Humo va boshqa qushlarning uzrlari hamda ularga ilova qilingan hikoyatlar tahlili orqali Navoiy talqinida soxta shohlik, shohlik bag‘ishlash da’vosi, sidqsiz gadolik, nafsga qul bo‘lgan shoh va taxtdan voz kechish orqali topiladigan haqiqiy shohlik talqinlari aniqlanadi. Attorning “Mantiq ut-tayr” dostoni bilan qiyos Navoiyning an’anaga ijtimoiy mazmun qo‘shganini ko‘rsatadi. Doston kulminatsiyasida o‘ttiz qushning Simurg‘da o‘zini ko‘rishi shoh va gado o‘rtasidagi “menlik-senlik” chegarasining yo‘qolishi sifatida talqin etiladi.