OʻZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING ISLOMIY BANK FAOLIYATIGA TRANSFORMATSION TAYYORGARLIGINI BAHOLASH MEZONLARI: INSTITUTSIONAL-USLUBIY YONDASHUV
Annotatsiya
Maqolaning maqsadi Oʻzbekiston tijorat banklarining islomiy bank faoliyatiga oʻtishdan oldingi transformatsion tayyorgarligini baholashga xizmat qiluvchi institutsional-uslubiy mezonlar tizimini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda 18 ta asosiy hujjat va ilmiy ishni qamrab olgan bir kodlovchili sifatli kontent-tahlil hamda qiyosiy tahlil qoʻllanildi; tanlash mezonlari, kodlash birligi va kodlash qoʻllanmasi ochiq bayon qilindi. Natijada strategik-huquqiy, shariat boshqaruvi, mahsulot va jarayonlar, moliyaviy-hisob, risk va komplayens, inson kapitali, axborot texnologiyalari hamda bozor-ekotizim tayyorgarligini qamrab oluvchi sakkiz oʻlchov va 36 ta diagnostik indikator taklif etildi. Baholash ikki bosqichli shaklda qurildi: avval litsenziyalash uchun majburiy shartlar boʻyicha kompensatsiyalanmaydigan “kirish darvozasi”, soʻng 0-5 balli dalillarga asoslangan kompozit indeks hisoblanadi. Shartli bank misolida barcha 36 indikator ballari ochiq koʻrsatildi: TTI 64,25 ball boʻlsa-da, alohida hisob va avtomatlashtirilgan bank tizimi sharti bajarilmagani sababli G=0 deb topildi. Shu ssenariyda A=B=P=T=2 deb olinib, OMI=8, yaʻni oʻrta murakkablik darajasi aniqlandi. Yondashuvning ilmiy yangiligi yangi milliy litsenziyalash talablarini xalqaro prudensial va shariat boshqaruvi mezonlari bilan birlashtirishidadir. Model banklarda boʻshliqlarni aniqlash, transformatsiya yoʻl xaritasini tuzish va keyingi ekspert validatsiyasi uchun metodik asos boʻlib xizmat qiladi.