URGANCH SHAHAR KO'CHA-YO'L TARMOG'INING RIVOJLANISH DINAMIKASINI STATISTIK BAHOLASH VA ISTIQBOLLI RIVOJLANISH VARIANTLARINI QIYOSIY TAHLIL QILISH
Annotatsiya
Mazkur maqolada Urganch shahri ko‘cha-yo‘l tarmog‘ining 2015–2025-yillardagi rivojlanish dinamikasi demografik va avtomobillashuv ko‘rsatkichlari asosida statistik baholanib, 2045-yilgacha istiqbolli rivojlanish variantlari qiyosiy tahlil qilindi. Tadqiqotda 11 yillik statistik kuzatuvlar asosida eng kichik kvadratlar usuli (OLS) yordamida aholi soni, transport vositalari soni va vaqt trendiga bog‘liq regressiya modellari baholandi. Natijalarga ko‘ra, tadqiqot davrida aholi soni 31,46%, transport vositalari soni 313,80%, ko‘cha-yo‘l tarmog‘i uzunligi esa 4,45% ga oshgan. Eng yuqori statistik moslik vaqt trendi modelida kuzatildi (R² = 0,9643; RMSE = 0,794 km). Ko‘p omilli regressiya modelida kuchli multikollinearlik sababli omillarning individual statistik ahamiyati tasdiqlanmadi. 2045-yil uchun tarixiy tendensiyaga asoslangan variantda ko‘cha-yo‘l tarmog‘i uzunligi 319,93 km, hududiy kengayish va mavjud yo‘l tarmog‘i zichligini saqlashga asoslangan hisobiy variantda esa 934,14 km deb baholandi. Ikkinchi natija statistik jihatdan mustaqil tasdiqlangan prognoz emas, balki qabul qilingan shartlarga bog‘liq hisobiy qiymat hisoblanadi. Tadqiqot natijalari ko‘cha-yo‘l tarmog‘ini istiqbolli rejalashtirishda tarixiy statistik tendensiyalar va hududiy kengayishga asoslangan hisobiy variantlarni o‘zaro farqlagan holda baholashning ilmiy-uslubiy ahamiyatini ko‘rsatadi. АННОТАЦИЯ. В статье проведена статистическая оценка динамики развития улично-дорожной сети города Ургенча за 2015–2025 годы с учётом демографических показателей и уровня автомобилизации, а также выполнен сравнительный анализ вариантов перспективного развития до 2045 года. На основе 11 годовых наблюдений методом наименьших квадратов (OLS) оценены регрессионные модели, учитывающие численность населения, количество транспортных средств и временной тренд. Установлено, что за исследуемый период численность населения увеличилась на 31,46%, количество транспортных средств — на 313,80%, а протяжённость улично-дорожной сети — на 4,45%. Наибольшее соответствие исходным данным продемонстрировала модель временного тренда (R² = 0,9643; RMSE = 0,794 км). В многофакторной модели вследствие сильной мультиколлинеарности статистическая значимость отдельных факторов не была подтверждена. Согласно варианту, основанному на продолжении исторической тенденции, протяжённость улично-дорожной сети к 2045 году составила 319,93 км, а по расчётному варианту территориального расширения при сохранении исходной плотности сети — 934,14 км. Последнее значение представляет собой условную расчётную оценку, зависящую от принятых предпосылок, а не статистически подтверждённый прогноз. Полученные результаты показывают научно-методическую значимость раздельной оценки исторических статистических тенденций и расчётных вариантов территориального развития при перспективном планировании улично-дорожной сети. ABSTRACT. This study statistically evaluates the development dynamics of the urban street and road network in Urgench during 2015–2025 in relation to population growth and motorization and compares long-term development alternatives up to 2045. Based on 11 annual observations, ordinary least squares (OLS) regression models incorporating population, vehicle fleet size, and a linear time trend were estimated. The results indicate that population increased by 31.46%, the vehicle fleet by 313.80%, and total road-network length by 4.45% over the study period. The linear time-trend model provided the highest in-sample fit (R² = 0.9643; RMSE = 0.794 km). In the multivariable model, strong multicollinearity prevented the identification of statistically significant individual effects. Extrapolation of the historical trend yielded an estimated road-network length of 319.93 km by 2045, whereas the territorial-expansion alternative maintaining baseline road density resulted in 934.14 km. The latter represents a conditional planning estimate based on specified assumptions rather than a statistically validated forecast. The findings demonstrate the methodological importance of distinguishing historical statistical trends from assumption-based territorial development alternatives when planning future urban road networks. Kalit so‘zlar: Urganch shahri, ko‘cha-yo‘l tarmog‘i, avtomobillashuv, aholi soni, regressiya tahlili, vaqt trendi, yo‘l tarmog‘i zichligi, istiqbolli rivojlanish, qiyosiy baholash. Ключевые слова: Ургенч, улично-дорожная сеть, автомобилизация, численность населения, регрессионный анализ, временной тренд, плотность дорожной сети, перспективное развитие, сравнительная оценка. Keywords: Urgench, urban road network, motorization, population, regression analysis, linear time trend, road-network density, long-term development, comparative assessment.