O'ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING MASOFAVIY XIZMATLAR KO'RSATISH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING MASOFAVIY XIZMATLARKO‘RSATISH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISHXolmatova Asila Menglimurod qiziTermiz iqtisodiyot va servis universiteti o‘qituvchisiORCID: 0009-0005-8156-9737Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining masofaviybank xizmatlari ko‘rsatish amaliyoti kompleks tahlil qilingan. 2020–2026 yillardavomida to‘plangan statistik ma’lumotlar asosida masofaviy xizmatlardanfoydalanuvchilar soni dinamikasi, raqamli to‘lovlar hajmi, shuningdek, mobil vainternet-banking rivojlanish tendensiyalari o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida sohadagimavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflarishlab chiqilgan.Kalit so‘zlar: masofaviy bank xizmatlari, mobil banking, internet-banking,raqamli transformatsiya, tijorat banklari, to‘lov tizimlari, fintech, kiberxavfsizlik.KIRISH.O‘zbekiston Respublikasida bank tizimini isloh qilish va raqamliiqtisodiyotni rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan birigaaylangan. Prezidentning 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son Farmoni bilantasdiqlangan "2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining banktizimini isloh qilish strategiyasi" masofaviy bank xizmatlarini keng joriy etishniasosiy vazifalardan biri sifatida belgilagan [1]. Mazkur strategiya doirasida tijoratbanklari axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish, biznesjarayonlarniavtomatlashtirish va masofaviy xizmatlar ko‘lamini kengaytirishborasida izchil ishlarni amalga oshirib kelmoqda. COVID-19 pandemiyasi (2020–2021-yillar) sharoiti masofaviy xizmatlarga talabni keskin oshirdi va banklar uchunraqamlashtirish jarayonini tezlashtiruvchi omilga aylandi. Bugun O‘zbekistonda 22milliondan ziyod aholi masofaviy bank xizmatlaridan foydalanadi, bu mamlakataholisining yarmidan ko‘pini tashkil etadi [2]. Ushbu jarayonlar amaliyotini tahlil76qilish, mavjud muammolarni aniqlash va samarali yechimlarni ilmiy asosda ishlabchiqish mavzuning dolzarbligini belgilaydi.Adabiyotlar sharhi. Masofaviy bank xizmatlarini rivojlantirish masalalarixorijiy olimlar — E. Gill, T. Koch, F. Mishkin asarlarida keng yoritilgan. Mahalliytadqiqotchilardan Sh. Abdullayeva, T. Bobakulov, Z. Mamadiyorovlarning ishlaridaO‘zbekiston bank tizimining raqamlashuv jarayonlari tahlil qilingan [3].Mamadiyorov (2021) o‘tkazgan so‘rov natijasida masofaviy xizmatlardanfoydalanishga ta’sir etuvchi asosiy omillar: foydalanish qulayligi, shaxsiyma’lumotlar xavfsizligi, xarajatlarni kamaytirish va internet tezligi ekanligianiqlangan [4]. Toshmurodov (2025) masofaviy xizmatlar mexanizminimodellashtirish konseptual yondashuvini taklif etgan va kiberxavfsizlik masalalarinialohida ta’kidlagan [5].Tadqiqot metodologiyasi.Tadqiqotda Markaziy bankning rasmiy statistikma’lumotlari (cbu.uz), O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2022–2024-yillardagi yillik hisobotlari, Juniper Research xalqaro tadqiqot ma’lumotlari vamavzuga oid ilmiy maqolalar asosiy manba sifatida ishlatildi. Tahlilda quyidagimetodlar qo‘llanildi:tahliliy metod — tijorat banklarining masofaviy xizmatlar ko‘rsatish amaliyotinio‘rganish; qiyosiy tahlil — an’anaviy va raqamli xizmat ko‘rsatish modellarinitaqqoslash; monografik metod — masofaviy banking rivojlanishiga doir nazariyasosni shakllantirish; statistik tahlil — 2020–2026-yillar ma’lumotlari asosida o‘sishdinamikasini baholash.