PSIXOFIZIKA FANI PAYDO BOʻLISHI HAMDA SHAKLLANISHIDA E. VEBER VA T. FEXNER TADQIQOTLARINING OʻRNI
Annotatsiya
Mazkur maqolada psixofizika fanining shakllanishi va rivojlanishida nemis olimlari Ernst Veber hamda Gustav Teodor Fexner tadqiqotlarining ilmiy ahamiyati tahlil qilinadi. Psixofizika inson sezgi tizimi va tashqi fizik ta’sirlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganadigan muhim ilmiy yo‘nalish sifatida XIX asrda shakllangan. Mazkur fan rivojida E. Veber tomonidan olib borilgan tajribalar sezgi sezuvchanligining miqdoriy xususiyatlarini aniqlashga xizmat qilgan bo‘lib, u taktil sezgi, og‘irlikni farqlash hamda ikki nuqtali sezgi chegaralarini aniqlash orqali psixologik jarayonlarni eksperimental tadqiq etish imkoniyatlarini kengaytirdi. Keyinchalik T. Fexner Veber tadqiqotlarini nazariy jihatdan umumlashtirib, psixofizikaning matematik asoslarini ishlab chiqdi hamda fizik ta’sir kuchi bilan sezgi intensivligi o‘rtasidagi qonuniy bog‘liqlikni izohlovchi mashhur Veber–Fexner qonunini shakllantirdi. Fexnerning ilmiy qarashlari psixologiyani empirik va eksperimental fan sifatida rivojlantirishga katta ta’sir ko‘rsatdi. Maqolada psixofizika metodologiyasining shakllanish bosqichlari, sezgi chegaralari, differensial sezgirlik tushunchalari hamda psixofizik o‘lchash usullarining ilmiy ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, Veber va Fexner ilmiy merosining zamonaviy psixologiya, neyropsixologiya hamda kognitiv tadqiqotlar rivojiga qo‘shgan hissasi ham ilmiy jihatdan yoritiladi.