QOIDAVIY KKT FORMALIZMI VA YIRIK TIL MODELLARI INTEGRATSIYASI: ARXITEKTURA VARIANTLARI TASNIFI VA BAHOLASH MEZONLARI
Annotatsiya
Tezisda ijtimoiy ahamiyatli sohalar raqamlashtirilishi sharoitida kam resursli o‘zbek tili uchun qoidaviy mashina tarjimasi bilan yirik til modellarini (YTM) birlashtirish masalasi ko‘riladi. Prof. M. X. Hakimov ishlab chiqqan kengayuvchi kirish tili (KKT) formalizmiga asoslangan o‘zbekcha–inglizcha tizim negizida integratsiyaning olti arxitektura varianti yagona tasnifga keltiriladi. Tasnif ikki savolga javob beradi: har konfiguratsiyada KKT nima qiladi va YTM nima qiladi. Sof qoidaviy va sof neyron chegara-holatlardan tortib, YTM realizator, tahlil-iste’molchi, verifikatsiya sikli ostidagi tarjimon va yozma qoida-matn ijrochisi vazifasini bajaradigan konfiguratsiyalar ko‘rib chiqiladi; har biri uchun mehnat taqsimoti, kutiladigan afzallik va ishlash-sharti aniqlanadi. Tasnifga ortogonal ravishda tarjima vaqtidan tashqari yo‘nalish — tasdiq-darvozali oflayn resurs to‘ldirish — ajratiladi. Gibrid tizimlarni baholashda yagona avtomatik ball yetarli emasligi asoslanib, to‘rt o‘qli mezon ramkasi taklif etiladi: sifat, formalizm-sodiqlik, determinizm va terminologik izchillik. Miqdoriy taqqoslash natijalari oldindan ro‘yxatga olingan protokol asosida alohida ishda e’lon qilinadi.