DETERMINATION OF IDIOMS IN THE CONCEPT OF HORSE IN UZBEK TURKISH AND TURKEY TURKISH

Deyim; genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbeği, tabir olarak tanımlanabilir. Anlam biliminde aralarında anlamsal bir yakınlık, ilişki ve bütünlük bulunan göstergelerin oluşturduğu alana ise kavram alanı denir. Bu çalışmanın amacı Türk dilinin en çok konuşana sahip iki lehçesi olan Özbek Türkçesi ve Türkiye Türkçesi söz varlığındaki “at” kavram alanına giren dilsel göstergelerin yer aldığı deyimleri tespit etmek ve bu deyimlerdeki ilgili sözcüklerin deyimlere kattıkları anlamların tespiti yapmaktır. Bu iki lehçe özellikle yazılı edebiyat olarak kesintiye uğramadan yüzyıllardır devam eden bir canlılığa sahiptir. Çalışmada her iki kültürde önemli bir yer tutan atın deyimlerde hangi anlamlarda kullanıldığını tespit edilmiş, anlam olarak aynı ve yakın anlamlı olanlar listelenmiştir. “At” kavram alanına giren kelimeler tespit edilereksözlük oluşturulmuştur. Oluşturulan bu sözlük ile Türkçenin iki lehçesindeki at kavram alanındaki deyimlerde geçen kelime varlığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışma, nitel araştırma yaklaşımında döküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanan “Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü” ile Ömer Asım Aksoy’un “Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü”, Özbek Tilinin İzahli Lugati ve Şevket Rahmatullayev’in Frazeologik Lugat’i deyimleri tespit etmek için taranan kaynaklardır. Çalışma sonucunda Türkiye Türkçesinde “at” kavram alanına giren 66, Özbek Türkçesinde ise 17 deyim tespit edilmiştir. Elbette sözlü dilde, bundan fazla olduğu düşünülmektedir. Türkiye Türkçesindeki deyimler sadece anlamları ile Özbek Türkçesindeki deyimler ise hem Özbek Türkçesindeki anlamları hem de Türkiye Türkçesindeki tercüme anlamları ile birlikte verilmiştir. Oluşturulan dizin kısmında ise 24 kelime tespit edilmiştir. Bu kelimelerin iki lehçedeki karşılığı ve Türkiye Türkçesindeki anlamları yazılmıştır.

Hali tarjima qilinmagan