УЗОҚ МУДДАТЛИ АКТИВЛАРНИ БАҲОЛАШ ТАРТИБИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Annotatsiya
Аннотация. Мазкур мақолада узоқ муддатли активларни баҳолашнинг назарий ва амалий жиҳатлари тадқиқ этилган ҳамда уларни такомиллаштиришнинг муҳим йўналишлари ёритиб берилган. Тадқиқотда узоқ муддатли активларни баҳолашда қўлланиладиган бошланғич қиймат, ҳаққоний қиймат, қайта тиклаш қиймати, дисконтланган қиймат ва бошқа баҳолаш турларининг иқтисодий мазмуни таҳлил қилинган. Шунингдек, баҳолаш жараёнида қўлланиладиган ишончлилик, эҳтиёткорлик, мувофиқлик, холислик ва мазмуннинг шаклдан устунлиги каби тамойилларнинг аҳамияти илмий асосланган. Мақолада Ўзбекистон миллий амалиёти ва молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари (МҲХС) асосидаги хорижий тажриба ўртасида қиёсий таҳлил ўтказилган. Тадқиқот натижаларига кўра, миллий баҳолаш тизимини такомиллаштиришда МҲХС талабларини жорий этиш, рақамли баҳолаш платформаларидан фойдаланиш, мустақил баҳоловчилар институтини ривожлантириш ҳамда интеграл баҳолаш моделларини амалиётга татбиқ қилиш муҳим аҳамият касб этиши асослаб берилган. Мақолада келтирилган таклиф ва тавсиялар узоқ муддатли активларнинг ҳаққоний қийматини аниқлаш, молиявий ҳисоботлар ишончлилигини ошириш ва инвестицион жозибадорликни кучайтиришга хизмат қилади. Калит сўзлар: узоқ муддатли активлар, активларни баҳолаш, дисконтланган пул оқимлари, қайта баҳолаш, бухгалтерия ҳисоби, молиявий ҳисобот, инвестицион жозибадорлик, интеграл баҳолаш модели, рақамли баҳолаш платформаси, ҳаққоний қиймат, амортизация, қадрсизланиш. Аннотация. В данной статье рассматриваются теоретические и практические аспекты оценки долгосрочных активов и выделяются приоритетные направления их совершенствования. Анализируется экономическое содержание первоначальной стоимости, справедливой стоимости, стоимости замещения, дисконтированной стоимости и других видов оценки, используемых при оценке долгосрочных активов. Также научно обосновывается важность таких принципов, как надежность, осмотрительность, релевантность, объективность и приоритетность содержания, используемого в процессе оценки. Проводится сравнительный анализ национальной практики Узбекистана и зарубежного опыта на основе Международных стандартов финансовой отчетности (МСФО). По результатам исследования обосновывается важность внедрения требований МСФО, использования цифровых оценочных платформ, развития института независимых оценщиков и практического применения интегрированных моделей оценки для совершенствования национальной системы оценки. Представленные в статье предложения и рекомендации способствуют определению истинной стоимости долгосрочных активов, повышению достоверности финансовой отчетности и увеличению инвестиционной привлекательности. Ключевые слова: долгосрочные активы, оценка активов, дисконтированные денежные потоки, переоценка, бухгалтерский учет, финансовая отчетность, инвестиционная привлекательность, интегрированная модель оценки, цифровая платформа оценки, справедливая стоимость, амортизация, обесценение. Abstract. This article examines the theoretical and practical aspects of long-lived asset valuation and identifies priority areas for improvement. It analyzes the economics of historical cost, fair value, replacement cost, present value, and other valuation methods used in long-lived asset valuation. It also provides a scientific justification for the importance of principles such as reliability, prudence, relevance, objectivity, and the priority of content used in the valuation process. A comparative analysis of national practices in Uzbekistan and international experience is provided based on International Financial Reporting Standards (IFRS). The study substantiates the importance of implementing IFRS requirements, using digital valuation platforms, developing the institution of independent appraisers, and the practical application of integrated valuation models to improve the national valuation system. The proposals and recommendations presented in the article contribute to determining the true value of long-lived assets, improving the reliability of financial reporting, and enhancing their i nvestment attractiveness. Keywords: Long-term assets, asset valuation, discounted cash flows, revaluation, accounting, financial reporting, investment attractiveness, integrated valuation model, digital valuation platform, fair value, depreciation, impairment.